Η καχεξία του αστικού στοιχείου στη νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία

Η καχεξία του αστικού στοιχείου

στη νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία

του Παναγιώτη Κονδύλη*

     Η υιοθέτηση και η διάδοση κεντρικών ιδεών και αξιών τής πολιτισμικής επανάστασης συνόδευσαν και την Ελλάδα πριν ακόμη από το 1974, προ παντός όμως μεταδικτατορικά, τη διαμόρφωση της εγχώριας (εξαμβλωματικής) μαζικής δημοκρατίας, επηρεάζοντας σε σημαντικό βαθμό τα καθημερινά ήθη. Ταυτόχρονα με την τροπή προς την εγχώρια παραλλαγή τής μαζικής δημοκρατίας συντελέσθηκε και η στροφή προς μιαν αντίστοιχη μορφή μεταμοντερνισμού, με την έννοια ότι η χαλάρωση ή η διάλυση των εντόπιων ιδεολογημάτων, μαζί με τη διεθνή ρευστοποίηση των σαφών ψυχροπολεμικών ιδεολογικών ορίων, προκάλεσε όχι μόνον μιάν αδιαφορία για την ελληνική ιδεολογία γενικότερα, αλλά και μια χαοτική ανάμιξη των πνευματικών προϊόντων, που έρχονταν σε όλο και μεγαλύτερες μάζες από έξω -σε ακριβή αντιστοιχία, άλλωστε, προς τη ραγδαία αύξηση της εισαγωγής υλικών καταναλωτικών αγαθών. Ο συνδυασμός των πάντων με τα πάντα, ο οποίος αποτελεί ουσιώδες γνώρισμα του μαζικοδημοκρατικού τρόπου σκέψης, καθώς και οι ηδονιστικές αξίες τού αυθορμητισμού και της αυτοπραγμάτωσης, όπως τις διακήρυξε η πολιτισμική επανάσταση, στην Ελλάδα συμφύρθηκαν με τις παμπάλαιες και πασίγνωστες επιχώριες έξεις τής πνευματικής νωθρότητας, του εξυπνακιδισμού και της ημιμάθειας. Η σύμφυρση αυτή, επομένως, ήταν η φυσική και βολική είσοδος του μεταμοντερνισμού σε έναν τόπο όπου το αστικό εργασιακό ήθος είναι ουσιαστικά άγνωστο όχι μόνο στον τομέα τής υλικής παραγωγής, αλλά και στον τομέα τού πνεύματος, όπου δεν διαμορφώθηκαν επιστημονικές παραδόσεις με συνοχή και με μακρόβιους φορείς και όπου οι μίμοι και οι γελωτοποιοί εκπροσωπούνται με ποσοστά ιδιαιτέρως υψηλά στους κύκλους των διανοουμένων, στα Πανεπιστήμια και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Όπως και να ’χει, η τέτοια είσοδος του μεταμοντερνισμού στις ελληνικές συνθήκες αποτελεί την ολοκλήρωση, και εν μέρει την κορύφωση, της κρίσης όλων των θεμελιωδών δεδομένων τής ελληνικής εθνικής ζωής. Η εκποίηση του Έθνους με την υλική έννοια θα συνοδευθεί και από την πλήρη πνευματική του στειρότητα, αν η μεταμοντέρνα σύμφυρση των πάντων με τα πάντα πραγματωθεί αποκλειστικά ως σύμφυρση μεταξύ κακοχωνεμένων δάνειων στοιχείων, και αν η φθορά των ελληνικών, ή εν πάση περιπτώσει εξελληνισμένων, ιδεολογημάτων καταλήξει συν τοις άλλοις σε συρρίκνωση ή σε εργαλειοποίηση της γλώσσας τέτοια, ώστε να μην μπορεί πια να παραχθεί στον νεοελληνικό χώρο το μόνο προϊόν που -ακριβώς χάρη στη μοναδική δυναμική μιας πολυστρώματης και παμπάλαιας γλώσσας- έχει παραχθεί ως τώρα σε υψηλή ποιότητα: ποίηση. Απέναντι σε όλα αυτά τα φαινόμενα μπορεί κανείς να δοκιμάζει οδύνη, νιώθοντας μετέωρος και δίχως εθνικές ρίζες, ή μπορεί και να τα θεωρεί ασήμαντα, πιστεύοντας ότι πατρίδα του ανθρώπου, προ παντός σήμερα, είναι ο κόσμος, κι ότι την τροφή που δεν μπορεί να του δώσει ο ένας τόπος, τού την παρέχει ένας άλλος. Οποιαδήποτε προσωπική στάση κι αν επιλέξει ο καθένας, γεγονός είναι ότι η νεοελληνική ιστορία, έτσι όπως τη γνωρίσαμε στα τελευταία διακόσια χρόνια, κλείνει τον κύκλο της. Ασφαλώς, τα τραγικά και κωμικά της επεισόδια δεν τέλειωσαν ακόμη, όπως χάνεται η ενότητα της προβληματικής της και ο ειδοποιός της χαρακτήρας. Η Ελλάδα εντάσσεται σε πολύ χαμηλή θέση στο σύστημα του διεθνούς καταμερισμού τής ύλης και της πνευματικής εργασίας. Ο δικός της μεταμοντερνισμός συνίσταται στο ότι αποτελεί μια στενή και παράμερη λωρίδα στο ευρύ φάσμα τού μεταμοντερνισμού άλλων.

ΣΗΜ.: Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από την εισαγωγή στην ελληνική έκδοση του βιβλίου του κορυφαίου Έλληνα φιλοσόφου και στοχαστή Παναγιώτη Κονδύλη (1943-1998) με τίτλο: «Οι αιτίες παρακμής τής σύγχρονης Ελλάδας», εκδ. ΘΕΜΕΛΙΟ, β΄ έκδοση, Αθήνα 2011, σελ. 66-68. Επίσης δημοσιεύεται και ως άρθρο στο περ. «ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ» (τόμ. 7, τεύχ. 12-13, Ιούν.-Δεκ. 1990). 

     Όποιος μπει στον κόπο να μελετήσει εις βάθος αυτόν τον υπέροχο άνθρωπο, θα διαπιστώσει την αναμφισβήτητη αξία του, καθώς και τον προφητικό χαρακτήρα των γραπτών του...

ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΑ ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ…

Αυτές τις μέρες η πόλη μας βρίσκεται στο επίκεντρο του πολιτιστικού ενδιαφέροντος χάρη στο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού∙ μια εκδήλωση που συγκεντρώνει όχι μόνο τα βλέμματα, αλλά και τα βήματα πολλών φίλων του σύγχρονου χορού από όλη την Ελλάδα.
Μια τέτοια περίοδο, η Καλαμάτα θα έπρεπε να είναι – όσο είναι αυτό δυνατό – μια πόλη με υποδειγματική λειτουργία και να δείχνει το καλύτερο πρόσωπό της. Αντ’ αυτού όμως έχει κατακλυστεί από τόνους σκουπιδιών που οι θερμοκρασίες του καλοκαιριού έχουν αναδείξει σε μείζον ζήτημα επιβίωσης για τους ταλαίπωρους κατοίκους της. Όπου κι αν πάει κανείς, απ’ άκρου εις άκρον, αναδύεται μια εντονότατη δυσοσμία που φοβάμαι πως αν δεν βρεθεί μια μονιμότερη λύση από αυτή των προσωρινών δικαστικών αποφάσεων, θα οδηγήσει σε πολύ πιο δυσάρεστες καταστάσεις για τη δημόσια υγεία.
Ταυτόχρονα, η άλλοτε πεντακάθαρη θάλασσα του Μεσσηνιακού κόλπου που βρέχει την Καλαμάτα έχει καταντήσει μια απέραντη χαβούζα, όπου πλέουν εντός της κάθε λογής ακαθαρσίες, ακόμα και ανθρώπινα περιττώματα. Εκτός αυτού, σε πολλές υποτίθεται καθαρές περιοχές όπου ο κόσμος κατέφευγε για ένα απλό μπάνιο, η δυσοσμία που θυμίζει τις αλήστου μνήμης εκκενώσεις βόθρων «ο αχόρταγος», είναι καθημερινή και συνεχής. Όσο κι αν προσπαθούν κάποιοι να μας πείσουν πως υπεύθυνοι γι’ αυτή την κατάσταση είναι είτε τα πλοία που αράζουν στα ανοιχτά του Μεσσηνιακού κόλπου, είτε οι ασυνείδητοι που έχουν συνδέσει τα αποχετευτικά τους δίκτυα με τη θάλασσα, η κατάσταση δεν πείθει κανέναν!
Γιατί πέρυσι δεν συνέβη το ίδιο, αφού και οι δύο πιθανοί ρυπαντές δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά φέτος; Μήπως συμβαίνει τίποτε άλλο, που ίσως να έχει να κάνει με την κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του «βιολογικού» ή το ανοιγοκλείσιμο της Μαραθόλακκας; Και εν τέλει, πού βρίσκονται τα υπεύθυνα όργανα της Πολιτείας για να ερευνήσουν το θέμα και να επιβάλουν τον νόμο;
Πολλοί μπορεί να εντοπίσουν λανθασμένα στα γραφόμενά μου αντιπολιτευτικό τόνο εις βάρος της νυν δημοτικής αρχής. Δεν έχω τέτοιο σκοπό. Αντιθέτως μάλιστα, πιστεύω πως ο κ. Νίκας κατέβαλε σημαντική προσπάθεια για να βρεθεί λύση οριστική και μόνιμη. Η άποψή μου αυτή δεν έχει να κάνει με τις προσεχείς δημοτικές εκλογές, αφού θα θυμίσω πως στις προηγούμενες αυτοδιοικητικές εκλογές υπήρξα υποψήφιος με ψηφοδέλτιο διαφορετικό του κ. Νίκα, ενώ δεν σκοπεύω να κατέλθω ως υποψήφιος κανενός στις επερχόμενες.
Πιστεύω ωστόσο ακράδαντα, πως το πρόβλημα δεν έχει τεθεί στις σωστές του βάσεις, εξαιτίας παραταξιακών μικροσυμφερόντων που σχετίζονται με τις εκλογές που έρχονται στους δήμους. Ενώ δηλαδή εμφανίζεται ως πρόβλημα τοπικό, άρα και ως πρόβλημα που η ευθύνη βαρύνει αποκλειστικά τον νυν δήμαρχο ο οποίος δεν έπραξε τίποτα όσο διάστημα ήταν δήμαρχος, αποδεικνύεται πως πρόκειται για ένα μείζον ζήτημα που αφορά το σύνολο σχεδόν της ελλαδικής κοινωνίας, και έχει ευρύτερες προεκτάσεις απ’ αυτές που του δίνονται εδώ.
Εξηγούμαι: ίσως να μη γνωρίζουν οι πολλοί πως η χώρα μας έχει καταδικαστεί από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια εδώ και χρόνια εξαιτίας των απαράδεκτων συνθηκών που επικρατούν στις εκατοντάδες ανεξέλεγκτες και συχνά παράνομες χωματερές που βασιλεύουν ανά τη επικράτεια. Μάλιστα απ’ όσο γνωρίζω σύντομα θα ξεκινήσει – αν δεν έχει ξεκινήσει ήδη – η καταβολή βαρύτατων προστίμων από τη χώρα μας σε καθημερινή βάση, όσο αυτή η κατάσταση διατηρείται και διαιωνίζεται.
Έτσι πιστεύω πως τα περιθώρια επιλογών ενός δημάρχου, οποιουδήποτε δημάρχου κι αν βρισκόταν στην αρχή αυτή τη στιγμή, είναι στενά και περιορισμένα. Οποιαδήποτε λύση κι αν βρεθεί, θα είναι προσωρινή και σε καμμία περίπτωση μόνιμη και διαρκής. Η λύση δεν μπορεί να έχει μόνιμο χαρακτήρα, εάν δεν προέρχεται από την κεντρική διοίκηση, από την Πολιτεία, που ως συνήθως «ποιεί την νήσσαν».
Εάν δεν αντιληφθεί λοιπόν η Πολιτεία το μέγεθος του προβλήματος, αλλά και τις οικολογικές και υγειονομικές συνέπειες που υφίσταται η πατρίδα μας στο σύνολό της, τίποτα δεν πρόκειται να λυθεί. Αντίθετα θα βρίσκονται αντιμέτωποι οι εκάστοτε δήμαρχοι με τους πολίτες που θίγονται κάθε φορά από τις προσωρινές λύσεις που θα ανακαλύπτονται.
Το ζήτημα είναι πως αυτή η Πολιτεία, δηλαδή το κράτος, η κυβέρνηση, θα πρέπει να εγκαταλείψει τον ρόλο του Πόντιου Πιλάτου που ακολουθεί (και σ’ αυτόν τον ρόλο ειδικεύονται άπαντες, χωρίς εξαιρέσεις ούτε των πρώην, ούτε των νυν κυβερνήσεων) και να αναλάβει τις ευθύνες που τις αναλογούν.
Και όταν μιλάμε για ευθύνες, θα πρέπει να μελετήσει σύντομα και χωρίς χρονοτριβή τις μεθόδους που χρησιμοποιούν οι άλλοι λαοί της Ευρώπης, να επιλέξει τις πλέον συμφέρουσες ανά περιοχή – νομό, και να προχωρήσει τάχιστα στη μελέτη ξανά ανά περιοχή – νομό του καταλληλότερου σημείου για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Με σχέδιο, με πειστικότητα, αλλά και με την επιβολή και την αποφασιστικότητα που οφείλει ένα κράτος να δείχνει εκεί που πρέπει όταν είναι επιτακτική η ανάγκη μιας λύσης. Μόνο έτσι θα λυθεί το ζήτημα όχι μόνο στην Καλαμάτα, αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα. Αρκεί βέβαια να θέλει αυτή η κυβέρνηση να πράξει το καθήκον της και να μη λειτουργήσει όπως όλες οι προηγούμενες: μεταθέτοντας το πρόβλημα για τις επόμενες. Έχει τη δύναμη;