Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΤΡΙΤΗ...ΕΥΚΑΙΡΙΑ 2006. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΤΡΙΤΗ...ΕΥΚΑΙΡΙΑ 2006. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 17 Φεβρουαρίου 2008

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ

«Χριστός γεννάται δοξάσατε…»

ή Λόγος περί βυζαντινής αγιογραφίας

Μπαίνοντας σε έναν αληθινά ορθόδοξο ναό, το πρώτο πράγμα που εντυπωσιάζει τον πιστό ή μη, είναι οι παραστάσεις αγίων προσώπων και ιερών γεγονότων που είναι ζωγραφισμένες στους τοίχους ή βρίσκονται σε φορητές εικόνες από ξύλο. Πρόκειται για ένα είδος τέχνης με σταθερή παρουσία στον χρόνο και τον τόπο που ξεκινάει από την εποχή που ο Χριστιανισμός αναγνωρίζεται επίσημα με το Διάταγμα των Μεδιολάνων και εδραιώνεται ως κρατούσα θρησκεία μόλις μεταφέρεται η πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από τη Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη με διαρκή παρουσία ως τις μέρες μας.
Η βυζαντινή τέχνη στο σύνολό της, είναι σαφώς μια τέχνη στρατευμένη. Στρατευμένη στην εξυπηρέτηση των σκοπών της Εκκλησίας. Το ίδιο ασφαλώς ισχύει και για την αγιογραφία· Κύριος στόχος της είναι να διδάξει την Ορθοδοξία, να προσφέρει πρότυπα «εν Χριστώ» ζωής, ηθικό και πνευματικό οπλισμό στους πιστούς. Σε αδιαίρετη ενότητα με τα δρώμενα της Θείας Λειτουργίας, ως ζωγραφικό απείκασμά της, συμπορεύτηκε μαζί με τις άλλες εξίσου απαράμιλλης ομορφιάς τέχνες του Βυζαντίου. Η αγιογραφία προσανατολίζεται σταθερά στη ζωγραφική σύλληψη και αντίληψη της μορφής, ικανής να προσδώσει την αλήθεια του υπεραισθητού, να περιγράψει με το ορατό το απερίγραπτο και αόρατο, να ομολογήσει τη δόξα και το μεγαλείο του Θεού. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που η Ορθόδοξη εικονογραφία εύστοχα έχει χαρακτηριστεί ως η «θεολογία» του λαού.
Ξεχωριστό ρόλο στη βυζαντινή αγιογραφία αποτελεί το μεγάλο γεγονός της Γεννήσεως· Κάθε εκκλησία έχει υποχρεωτικά παράσταση με τη χαρμόσυνη είδηση της ενανθρώπισης του Χριστού είτε στο ιερό (συνήθως στην Πρόθεση, την αριστερή κόγχη δηλαδή του ιερού, όπου ο ιερέας αποθέτει τα Τίμια Δώρα), είτε στον κυρίως ναό.
Παρατηρώντας την παράσταση της Γεννήσεως, θα δούμε πως περιλαμβάνει όλα τα σημαντικά γεγονότα που αναφέρονται στα Ευαγγέλια, δηλαδή την ίδια την Γέννηση, την προσκύνηση των μάγων (των οποίων η προσκύνηση έγινε πολύ αργότερα από τη Γέννηση), την αναγγελία της χαρμόσυνης είδησης στους ποιμένες, καθώς και περιστατικά που αναφέρονται στα λεγόμενα απόκρυφα «ευαγγέλια», όπως το λουτρό του Χριστού κάτω αριστερά ή η παρουσία του πειρασμού προσωποποιημένου ως βοσκού κάτω δεξιά.
Στο κέντρο της παράστασης βρίσκεται το Θείο Βρέφος, διδάσκοντάς μας επιπλέον πως το ίδιο θα πρέπει να κάνουμε κι εμείς· Να Τον έχουμε στο επίκεντρο της ζωής μας. Βρίσκεται σπαργανωμένος μέσα σε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο κτίσμα, που θυμίζει περισσότερο ένα είδος τάφου που οι αρχαιολόγοι ονομάζουν κιβωτιόσχημο, όχι τυχαία· Έχει τοποθετηθεί εκεί, για να μας υπενθυμίζει πως δεν έχει έρθει στον κόσμο για άλλον λόγο, παρά για να πεθάνει για τις αμαρτίες όλων μας. Δίπλα του παραστέκουν δύο ζώα· Ένα βόδι και ένα γαϊδουράκι, σύμβολα των δύο κόσμων που δέχτηκαν την έλευση του Κυρίου. Αυτή η σκηνή είναι παρμένη μάλιστα από μια προφητεία του Ησαΐα, που έλεγε πως το βόδι γνώρισε τον Κύριό του και το ίδιο έκανε και ο όνος, αλλά ο λαός του Ισραήλ δεν Τον δέχτηκε! Εντύπωση προκαλεί και το σπήλαιο στο οποίο είναι κλεισμένος ο Κύριος, δείγμα και αυτό της συνέχειας που περίμενε τον Χριστό.
Βγαίνοντας από το σπήλαιο αυτό και το σκοτάδι που κυριαρχεί εκεί, σε ολόκληρη την παράσταση βασιλεύει το φως και η ελπίδα. Από αριστερά έρχονται τρία πρόσωπα καβάλα σε άλογα και ντυμένα με περσικές ενδυμασίες, που συμβολίζουν τους τρεις μάγους που επισκέφτηκαν τον νεογέννητο Χριστό και του παρέδωσαν τα επίσης συμβολικά δώρα τους: χρυσό (δώρο που αρμόζει σε βασιλιά), λιβάνι (δώρο που προορίζεται για τον Θεό) και σμύρνα (προσφορά σε νεκρούς). Βέβαια η προσκύνηση αυτή των μάγων δε συμπίπτει ημερολογιακά με τη Γέννηση του Χριστού, μάλιστα με τους μετριότερους υπολογισμούς έγινε έναν χρόνο αργότερα. Παρ’ όλ’ αυτά απεικονίζεται εκεί γιατί αφορά το ίδιο περιστατικό. Στο επάνω μέρος, δύο ομάδες αγγέλων χωρίζονται από ένα βουνό που αποτελεί την απόληξη του σπηλαίου που φιλοξενεί τον Κύριο και ψάλλουν ύμνους προς Αυτόν («Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία»). Στο άκρο αριστερά, ένας άγγελος συνομιλεί με ορισμένους ανθρώπους που η ενδυμασία και η στάση τους μαρτυρά πως πρόκειται για ποιμένες, βοσκούς δηλαδή που βρίσκονταν στους αγρούς βόσκοντας τα πρόβατά τους. Είναι η σκηνή της εμφάνισης του αγγέλου στους έκθαμβους ποιμένες («ποιμένες ήσαν αγραυλούντες…»).
Ένα επίπεδο πιο κάτω από τον Χριστό, στέκεται ξαπλωμένη η Παναγία. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι το βλέμμα της δεν είναι στραμμένο προς το παιδί που γέννησε πριν λίγο, αλλά σε αντίθετη κατεύθυνση. Προφανώς ο αγιογράφος δεν επιθυμεί να δείξει πως μισεί ή δε θέλει να δει τον Κύριο, αλλά έχει ως κύριο σκοπό του να μας δείξει πως το παιδί που βρίσκεται στο σπήλαιο, δεν είναι δικό της παιδί, αλλά Υιός του Θεού. Η ίδια γνωρίζει τον τρόπο γεννήσεώς Του («άνευ σποράς») και γι’ αυτόν τον λόγο αποτραβιέται πιο πέρα.
Στο τρίο επίπεδο, παριστάνονται δύο σκηνές που περιλαμβάνονται όπως προαναφέραμε στα λεγόμενα «απόκρυφα ευαγγέλια»· Είναι η παράσταση με το λουτρό του Κυρίου, όπου δύο γυναίκες, ετοιμάζουν να ξεπλύνουν τον νεογέννητο Χριστό. Όπως όλοι γνωρίζουμε, ένα παιδί που γεννιέται χρειάζεται στη συνέχεια να ξεπλυθεί από ό,τι έχει πάνω του μόλις βγει από την κοιλιά της μητέρας του. Παρότι ο Χριστός δεν ήταν ένα συνηθισμένο παιδί και ως εκ τούτου δεν είχε ανάγκη το λουτρό (η γέννησή Του ήταν υπερφυσική, χωρίς τις συμβατικές δυσκολίες που έχει μια συνηθισμένη γέννα), η Εκκλησία δέχτηκε να αναπαρασταθεί και η σκηνή αυτή, αφού συμβολίζει τη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τα χέρια του Προδρόμου. Χαρακτηριστική είναι η εμφάνιση του Χριστού, που παρότι βρέφος, δείχνει να έχει τη σοφία ενός μεγάλου, όπως φαίνεται από τις εκφράσεις του προσώπου Του τόσο στη σκηνή αυτή, όσο και τη στιγμή της Γέννησης, σύμβολα και τα δύο της σοφίας που ακολουθούσε τον Κύριο από τη Γέννηση κιόλας.
Στο δεξιό τμήμα του κάτω μέρους, βρίσκεται αποτραβηγμένος ο Ιωσήφ, «πατέρας» του Χριστού και «σύζυγος» της Παναγίας. Στέκεται καθισμένος και εντελώς μακριά από το παιδί, αφού ο ίδιος δεν είχε καμμία απολύτως συμμετοχή στη Γέννηση αυτή. Δίπλα του παραστέκουν δύο βοσκοί, σύμβολα του πειρασμού, που έρχεται να τοποθετήσει τις αμφιβολίες του στον Ιωσήφ για την πατρότητα του παιδιού που γεννήθηκε λίγο πριν.
Αν παρατηρούσαμε τώρα από μια απόσταση την παράσταση αυτή, θα διαπιστώναμε την απουσία της τρίτης διάστασης, δηλαδή του βάθους, καθώς και μια τάση να αποδοθούν οι μορφές με τρόπο που δεν είναι συμβατός με βασικές αρχές της ζωγραφικής τέχνης (τα βουνά αποδίδονται με πολύ «περίεργο» τρόπο, η έννοια της προοπτικής απουσιάζει κ.ο.κ.). Αυτό δε σημαίνει σε καμμία περίπτωση πως οι αγιογράφοι αγνοούν την τέχνη τους και είναι κατώτερης ποιότητας καλλιτέχνες όπως νομίζουν αφελώς ορισμένοι (δυστυχώς και συμπατριώτες μας). Απλούστατα, ο τρόπος με τον οποίο απεικονίζουν το γεγονός είναι ηθελημένα τέτοιος, επειδή αφενός μεν επιθυμούν να αναδείξουν το γεγονός καθεαυτό, και αφετέρου για να απομακρύνουν το έργο τους από την αίσθηση του χρόνου που δίνει η προοπτική, το βάθος σε ένα ζωγραφικό έργο. Γι’ αυτό άλλωστε η τέχνη αυτή έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ιστορικούς τέχνης ως πρώιμος «μανιερισμός», ένα καλλιτεχνικό ρεύμα που εμφανίστηκε στην τέχνη πολλούς αιώνες αργότερα (ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του, ένας άνθρωπος μπολιασμένος με την τέχνη της αγιογραφίας, ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος, ο El Greco) με σκοπούς παραπλήσιους με αυτούς της αγιογραφίας.
Αυτά τα λίγα λόγια αντίδωρο προς τους καλούς αναγνώστες της στήλης, για το μεγάλο γεγονός της Γεννήσεως και τη σπουδαία τέχνη της αγιογραφίας που τόσο περιφρονούμε σήμερα. ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

ΠΕΡΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

“Ράβε ξήλωνε…” ή Περί Παιδείας

Ίσως να μην υπάρχει τομέας της ανθρώπινης δραστηριότητας στην ελληνική κοινωνία που να αντικατοπτρίζει καλύτερα την οικτρή κατάσταση του τόπου μας από αυτόν της παιδείας. Κι αυτό γιατί πλέον η σήψη είναι τόσο ξεκάθαρη, που ακόμα κι ένα μαθητούδι του δημοτικού μπορεί να τη διαπιστώσει· Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια τείνει να ολοκληρωθεί το «έργο» που ξεκίνησε μεταπολιτευτικά και έφτασε στο αποκορύφωμά του τη «χρυσή» οκταετία του Ανδρέα Παπανδρέου (1981 – 1991).
Και εξηγούμαι: μετά τη δικτατορία των συνταγματαρχών, ο τομέας του κρατικού και κοινωνικού βίου που γνώρισε τον πληρέστερο «εκδημοκρατισμό», ήταν οπωσδήποτε η παιδεία. Τι μπορεί να πρωτοθυμηθεί κανείς από τα μέτρα που έλαβαν οι εκάστοτε κυβερνήσεις (αριστερές και δεξιές σε αγαστή συνεργασία) για να «πατάξουν» τον αυταρχισμό και την προγονοπληξία στον χώρο αυτό!
Ας ανατρέξουμε στην περιβόητη κατάργηση της ομοιόμορφης ενδυμασίας (ποδιά) για να θυμηθούμε το ξεκίνημα· Ως τα τέλη της δεκαετίας του ’70 οι μαθητές των ελληνικών σχολείων (όπως στις περισσότερες φιλελεύθερες και δημοκρατικές χώρες της Ευρώπης για την οποία τόσο κοπτόμεθα και θαυμάζουμε) φορούσαν τις γνωστές στους παλαιότερους στολές χρώματος μπλε πηγαίνοντας στο σχολείο τους. Άγνωστο ποιος «προοδευτικός» εγκέφαλος το αποφάσισε, η ελληνική πολιτεία προχώρησε στην κατάργησή της με το σκεπτικό ότι η όλη εμφάνιση ενός μαθητή παρέπεμπε σε παρωχημένες εποχές και «θύμιζε» ολίγον από χούντα, και επομένως θα έπρεπε να πάψουν να υπάρχουν! Οι άλλες χώρες της Ευρώπης που τις είχαν, προφανώς ήταν άντρα δικτατόρων και φασιστών!
Η ποδιά συμπαρέσυρε και την όλη εμφάνιση των μαθητών: πλέον θα μπορούσε ο καθένας και η καθεμία να προσέλθει στον χώρο του σχολείου του με οποιαδήποτε εμφάνιση έκρινε αυτός (επομένως και με οποιαδήποτε κόμμωση προτιμούσε, με όσα κιλά καλλυντικά γινόταν επάνω του, με όσα περισσότερα σκουλαρίκια – σε κάθε πιθανό ή απίθανο μέρος του σώματος – είχε τη διάθεση). Έτσι οδηγηθήκαμε σήμερα στο να μη μας προκαλεί εντύπωση ένας μαθητής που πηγαίνει στο σχολείο θυμίζοντας το καρναβάλι της Νέδουσας ή μια μαθήτρια που ζηλεύοντας τη δόξα των μανεκέν του Playboy απεκδύεται και του τελευταίου «φύλλου συκής». Υπάρχει βέβαια κανονισμός στα σχολεία που προβλέπει την ευπρεπή εμφάνιση των μαθητών στα σχολεία, αλλά ποιος ταλαίπωρος διευθυντής σχολείου ή Σύλλογος καθηγητών θα τολμήσουν να ερμηνεύσουν τον κανονισμό αυτόν και το σπουδαιότερο, να τον εφαρμόσουν; Μην ξεχνάτε ότι η κάμερα του Μάκη παραμονεύει για να στηλιτεύσει κάθε παρεκτροπή της «εξουσίας»!
Όσοι καπνιστές θυμάστε με νοσταλγία τα «απαγορευμένα» τσιγαράκια που κάνατε στις τουαλέτες ή σε κάθε κρυφό μέρος του σχολείου σας, μάλλον θα πρέπει να φρεσκάρετε τη μνήμη σας· Δεν υπάρχουν πια καθηγητές που να περιπολούν για να αστυνομεύσουν τον χώρο, μιας και το κάπνισμα δε θεωρείται πλέον αδίκημα που επιφέρει αποβολές στους μαθητές και τις μαθήτριες. Καπνίστε λοιπόν ελεύθερα νεαροί μας φίλοι στο σχολείο σας! Αρκεί βέβαια να μην το παρακάνετε και μπείτε με το τσιγαράκι σας στην τάξη. Εκεί απαγορεύεται προς το παρόν!
Για ένα διάστημα μάλιστα απαγορεύτηκε και η διόρθωση των λαθών στα γραπτά των μαθητών με κόκκινο μελάνι, ώστε να μην πληγώνονται συναισθηματικά τα παιδιά (αυτό δεν το είχα υπόψη μου, το διάβασα σε παλιότερο άρθρο του Χρ. Γιανναρά στην «Καθημερινή»).
Για να ολοκληρωθεί ο «εκδημοκρατισμός» στα σχολεία και να πάψει να καλλιεργείται ο «επάρατος» πατριωτισμός, «βελτιώθηκαν» και τα σχολικά βιβλία όχι μόνο μία, αλλά καμιά δεκαριά φορές το καθένα. Έτσι πλέον το λεξιλόγιο των βιβλίων που απευθύνονται σε μαθητές δημοτικού κυρίως, δεν περιλαμβάνουν «κακές» λέξεις όπως ελευθερία, πατρίδα, Ελλάδα, Εκκλησία, προσευχή, σημαία, θρησκεία κ.τ.ό. Αντ’ αυτών καθιερώθηκαν λέξεις όπως πολυπολιτισμικότητα, ισότητα, πλουραλισμός κ.ά. δημοκρατικές δυνάμεις. Στα δε σχολικά εγχειρίδια του γυμνασίου και του λυκείου έλαμψε ο «εκσυγχρονισμός» δια της διαγραφής ενοχλητικών λέξεων ή φράσεων (σας παραπέμπω στο σχολικό βιβλίο ιστορίας της θεωρητικής κατεύθυνσης της Γ΄ Λυκείου, το οποίο στην αρχική του έκδοση στη σελ. 96 έγραφε μεταξύ άλλων για τον τότε βασιλιά Κων/νο Α΄ τα εξής: «Ο βασιλιάς, χωρίς να στερείται πατριωτικών κινήτρων, ανέπτυξε μυστική διπλωματία εν αγνοία της κυβέρνησης, καταφεύγοντας ακόμα και σε παράνομα μέσα…». Στις επόμενες εκδόσεις η φράση «χωρίς να στερείται πατριωτικών κινήτρων» απαλείφθηκε, προφανώς διότι ενοχλήθηκαν ορισμένοι «δημοκράτες» που δεν μπορούσαν να ανεχτούν έναν βασιλιά που να διαθέτει «πατριωτικά κίνητρα». Οι ίδιοι βέβαια ανέχονται να κυβερνούν τον τόπο δυο – τρεις οικογένειες πολιτικών τζακιών «κληρονομικώ δικαίω» ωσάν βασιλείς). Αν μάλιστα κάποιος μπει στον κόπο και μελετήσει από το διαδίκτυο τα νέα βιβλία του δημοτικού, θα διαπιστώσει με τρόμο αυτό που και ο γράφων διαπίστωσε προ ημερών: Το βιβλίο ιστορίας της ΣΤ΄ τάξης αφιερώνει μόλις τρεις σελίδες για την ελληνική επανάσταση (με λίγες «φιλτραρισμένες» πληροφορίες για να μη μας πούνε κι εθνικιστές οι φίλοι μας οι Τούρκοι). Αντιθέτως αναφέρει πολύ περισσότερες για την ιστορία του κινηματογράφου, αλλά και για τον αξιότιμο κ. Μητσοτάκη (μη χάσουν τα παιδιά και δεν τον δουν να τον γνωρίσουν καλά)!
Εκεί πάντως που οι φωστήρες της εκπαίδευσης έδωσαν τα φώτα τους σε ολόκληρο τον κόσμο, είναι στο θέμα των απουσιών· Εκτός των 50 δικαιολογημένων (τις οποίες είναι λογικό να κάνει ένας μαθητής, ιδιαίτερα αν είναι φιλάσθενος), συμπλήρωσαν και 50 τις οποίες ονόμασαν μάλιστα «αδικαιολόγητες». Προφανώς εννοώντας τις κοπάνες! Ένας μαθητής λοιπόν, δικαιούται να την κοπανίσει «νομίμως» χωρίς να γνωρίζουν οι γονείς ή οι καθηγητές του πού βρίσκεται 50 ώρες τον χρόνο. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά τα τελευταία χρόνια οι απουσίες αυτές που επιτρέπουν στον μαθητή να συνεχίσει ακωλύτως την παρουσία του και στην επόμενη τάξη τείνουν να απλωθούν ακόμα περισσότερο, αφού πλέον για να μείνει κανείς πρέπει να ξεπεράσει κατά πολύ το όριο των 100 συνολικά απουσιών χωρίς να συμβαίνει τίποτα! Μάλιστα ορισμένα σχολεία (κυρίως της Αθήνας και των μεγάλων αστικών κέντρων), έχουν καθιερώσει τις συνεδριάσεις του Συλλόγου καθηγητών στο τέλος της χρονιάς, όπου σβήνονται κατά βούληση όσες απουσίες εμποδίζουν τους εκλεκτούς κοπανατζήδες να συνεχίσουν τη φοίτησή τους στην επόμενη τάξη.
Η συνέχιση αυτή των σπουδών, βοηθιέται επίσης από την τάση να μη μένει κανείς πλέον στην ίδια τάξη (δε μιλάμε για το δημοτικό όπου το μέτρο ισχύει από χρόνια, αλλά για το Γυμνάσιο και το Λύκειο). Αν κάποιος καθηγητής τολμήσει να αφήσει παιδί, δέχεται πρώτα την επίθεση των συναδέλφων του, και ύστερα τις πιέσεις γνωστών και αγνώστων που επιστρατεύουν οι γονείς στην προσπάθειά τους να σώσουν τον κανακάρη τους που όλη τη χρονιά ξυνόταν μέσα στην τάξη.
Οι σχολικές εκδρομές έχουν καταντήσει ευκαιρίες για χάσιμο μιας μέρας στην καλύτερη περίπτωση, και αρκετές φορές ευκαιρία για να μάθουν τα παιδιά να καπνίζουν τσιγάρα ή τσιγαριλίκια, να πίνουν ασύστολα ό,τι τα ποτίζουν στα «κέντρα διασκέδασης» ή να γνωρίσουν για πρώτη (;) φορά τον έρωτα στη χειρότερη έκδοσή του.
Ανάμεσα στα άλλα καταργήθηκε και το πολυτονικό σύστημα γραφής, ούτως ώστε να μην παιδεύουμε τα παιδιά μας με τις οξείες και τις περισπωμένες!
Εκτός αυτών, η κατάσταση έχει λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις ξανά στις μεγάλες πόλεις, κυρίως της Αθήνας, του Πειραιά, της Θεσσαλονίκης κ.α. όπου τα σχολεία πλέον λυμαίνονται συμμορίες ανηλίκων, οι οποίοι και απαιτούν από τους καθηγητές τους να περνούν τις τάξεις κάθε χρόνο, εφόσον φυσικά επιθυμούν να βρίσκουν κάθε μεσημέρι το αυτοκίνητό τους στη θέση του ή αν επιθυμούν να μπαίνουν στις τάξεις και να παραδίδουν μάθημα χωρίς δυσάρεστες «εκπλήξεις».
Ειδικότερα η κατάσταση έχει ξεπεράσει κάθε όριο στα Τ.Ε.Ε., στα οποία φοιτούν πλέον ως επί το πλείστον μαθητές χαμηλής νοημοσύνης (που φτάνουν μέχρι και τους πνευματικά υπολειπόμενους) και οι οποίοι ασφαλώς επιθυμούν κι αυτοί να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους! Τα περισσότερα από αυτά τα σπουδαστήρια έχουν γίνει άντρα ληστών, ναρκομανών και πάσης φύσεως νεαρών εγκληματιών. Μόνο φωτισμένοι (και άτεγκτοι εννοείται) διευθυντές κατορθώνουν να κρατούν τα προσχήματα και να σώζουν την κατάσταση.
Αυτά που σας γράφω δεν είναι εικόνες από αμερικάνικες ταινίες που περιγράφουν σχολεία του Μπρούκλιν ή των άλλων κακόφημων περιοχών της «λαμπρής» αυτής χώρας των ευκαιριών, αλλά πραγματικότητες που λίγο ή πολύ βιώνουν πολλοί από τους εκπαιδευτικούς της χώρας. Ας μη μας κατηγορήσει κανείς βέβαια για συντεχνιακή νοοτροπία επειδή δεν αναφερόμαστε στις ευθύνες της εκπαιδευτικής κοινότητας· θα επανέλθουμε στο θέμα και στις ευθύνες των διδασκόντων στο επόμενο σημείωμά μας μαζί με την κατάσταση που επικρατεί στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Πανεπιστημιακές Σχολές στην Καλαμάτα:
Η θετική πλευρά της Παιδείας

Φίλοι αναγνώστες, Χριστός Ανέστη·
Πιστοί στο καθιερωμένο ραντεβού μας της Τρίτης, επανερχόμαστε ευχόμενοι από τα βάθη της ψυχής μας ο αναστημένος Χριστός, νικητής της φθοράς και του θανάτου, να χαρίζει σε όλους μας την ειρήνη και την αγάπη που τόσο μας λείπουν αυτή, αλλά και κάθε εποχή.
Σήμερα είναι η πρώτη Τρίτη μετά το Πάσχα που εκδίδεται η «ΣΗΜΑΙΑ» και παρότι η επικαιρότητα βρίθει θεμάτων για ανάλυση και επεξεργασία, η στήλη μας κρίνει πως θα πρέπει να ασχοληθούμε ως συνέχεια των προηγούμενων κειμένων που είχαν δημοσιευτεί τις ημέρες πριν από το Πάσχα («Ράβε ξήλωνε… ή Περί Παιδείας») ξανά με την πολύπαθη Παιδεία του τόπου μας, αυτή τη φορά όμως όχι για να κατηγορήσουμε ή να σταθούμε επικριτικά στα κακώς κείμενα, αλλά για να επαινέσουμε και να προβάλλουμε το εξαιρετικό έργο που επιτελείται στο νεοϊδρυθέν Πανεπιστήμιο της πόλης μας.
Ο έπαινος αυτός, τον οποίον αξίζουν όλοι οι «κοπιώντες» εκεί (από τους φύλακες έως το εκπαιδευτικό προσωπικό και τη Διοίκηση) είναι καιρός να γίνει γνωστός στο ευρύ κοινό της περιοχής μας, αφού η ίδρυση ενός πανεπιστημιακού ιδρύματος στην Καλαμάτα αποτελεί κόσμημα για την πρωτεύουσα της Μεσσηνίας και είναι ικανό με τη σωστή διαχείριση να αποφέρει πολλαπλά κέρδη για την πόλη και τον νομό μας.
Είναι γεγονός πως η διασπορά στην επαρχία πανεπιστημιακών ή τεχνολογικών σχολών στη χώρα μας λειτούργησε στο παρελθόν (και εν πολλοίς εξακολουθεί να λειτουργεί) αποσπασματικά, χωρίς σχεδιασμό, και, το κυριότερο, με αποκλειστικό γνώμονα την ικανοποίηση μικροκομματικών επιδιώξεων της εκάστοτε κυβερνητικής εξουσίας. Μια ματιά στον χάρτη των σχολών και των «παρασχολών» που λειτουργούν στην επικράτεια αρκεί για να πείσει και τον πιο δύσπιστο αναγνώστη για του λόγου το αληθές.
Μόλις λοιπόν ανακοινώθηκε η ίδρυση πανεπιστημιακής σχολής στην πόλης μας, κανείς δεν πίστεψε πως κάτι διαφορετικό θα συμβεί εδώ· Την ίδια γνώμη πρέπει να ομολογήσουμε ότι είχαμε κι εμείς. Να όμως που διαψευστήκαμε ευχάριστα! Η κατάσταση στην πανεπιστημιακή σχολή που ιδρύθηκε στην Καλαμάτα δε δείχνει να μοιάζει – ευτυχώς – με την απογοητευτική μιζέρια που επικρατεί στα άλλα ιδρύματα της πανεπιστημιακής κοινότητας· Μια επίσκεψη είναι αρκετή για να αντιληφθεί κανείς τη διαφορά: Κτίρια ανθρώπινα (των λόχων του παλιού στρατοπέδου), με αισθητική και άποψη αρχιτεκτονική, και όχι μια άμορφη μάζα από τόνους μπετόν, δείγμα της αν- αισθητικής του νεοέλληνα που κυριαρχεί στην Πανεπιστημιούπολη του Ζωγράφου στην Αθήνα για παράδειγμα· Καθαριότητα υποδειγματική (φαίνεται οι κομματικές νεολαίες όλων των αποχρώσεων δεν πήραν είδηση ακόμα την ύπαρξη αυτής της σχολής ή δε βρίσκουν ευήκοα ώτα στα υποψήφια θύματά τους)· Προσωπικό ευγενέστατο και εξυπηρετικότατο σε κάθε αίτημα τόσο των φοιτητών, όσο και των επισκεπτών· Διδακτικό προσωπικό άρτια καταρτισμένο, με επάρκεια γνώσεων και έργο επιστημονικό (είναι εμφανής η απουσία της επάρατης κομματοκρατίας και εξυπηρέτησης προσωπικών σχέσεων «δούναι και λαβείν», αφού απλώς έχουν επιλεγεί οι ικανότεροι, γεγονός που είναι εμφανές από το γεγονός πως δεν υπήρξε καμμία ένσταση ή διαμαρτυρία από υποψήφιο που αποκλείστηκε!)· Τα συγγράμματα που μοιράζονται στους φοιτητές αποτελούν άπιαστο όνειρο για αντίστοιχους συμφοιτητές τους, άλλων, «μεγάλων» πανεπιστημιακών σχολών με πολυετή παράδοση· Η λειτουργία της βιβλιοθήκης είναι κι αυτή ικανοποιητική, και στο άμεσο μέλλον θα μπορεί κανείς να τη συγκρίνει με παρόμοιες πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες σχολών της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης ή άλλων επαρχιακών πόλεων· Η Σχολή, εκτός του διδακτικού έργου που άρτια όπως αναφέραμε προσφέρει, αποτελεί και χώρο πνευματικών συναθροίσεων όπου διακεκριμένοι επιστήμονες από τον τόπο μας ή και από αλλού προσκεκλημένοι, πραγματοποιούν σειρές διαλέξεων με διάφορα θέματα πλουτίζοντας τις γνώσεις τόσο του κοινού, όσο και των φοιτητών· Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε και την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής που προκαλεί η παρουσία ενός τέτοιου μεγέθους εκπαιδευτικού ιδρύματος (ενοικίαση διαμερισμάτων, κίνηση της τοπικής αγοράς χάρη στους φοιτητές, δυνατότητα και σε οικονομικά ασθενέστερους νέους και νέες να σπουδάσουν χωρίς «να ξενιτευτούν» σε άλλες πόλεις κ.ά.) τότε μπορούμε να αντιληφθούμε τη θετικότατη συνεισφορά του Πανεπιστημίου αυτά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του.
Ωστόσο θα ήταν παράλειψή μας να αγνοήσουμε το αυτονόητο: Για να πραγματοποιηθούν όλα αυτά, ιδιαίτερα στον τόπο μας που δε φημίζεται και για τις οργανωτικές του ικανότητες, είναι επιτακτική η παρουσία και δραστηριοποίηση ενός και μόνου προσώπου: του επικεφαλής! Και εδώ επικεφαλής είναι μια άξια και δυναμική γυναίκα, η κυρία Γεωργία Ξανθάκη – Καραμάνου· Χάρη στην καταλυτική παρουσία της η λειτουργία του Πανεπιστημίου είναι υποδειγματική για νεότευκτο ίδρυμα.
Μια ματιά στο λαμπρό επιστημονικό και ακαδημαϊκό της έργο αρκεί για να αντιληφθούμε τους λόγους για τους οποίους επελέγη για να ηγηθεί της Σχολής αυτής: Έχει διατελέσει Διευθύντρια του Κέντρο Εκδόσεως Έργων Ελλήνων Συγγραφέων της Ακαδημίας, ενώ από το 1987 διδάσκει στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το μάθημα της Κλασσικής Φιλολογίας. Επιπλέον, από το 2000 είναι Πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων (έτος ιδρύσεως: 1948) και υπό την προεδρία της η εν λόγω Εταιρεία αναπτύσσει ιδιαίτερη δραστηριότητα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Το συγγραφικό της έργο είναι ανάλογο της επιστημονικής δραστηριότητάς της που προαναφέραμε και χάριν οικονομίας του χώρου θα παραλείψουμε.
Σε εποχές δύσκολες ακόμα και για την ίδια την ύπαρξη των δημόσιων Πανεπιστημίων (αφού γνωστή θέση και των δύο κομμάτων εξουσίας στη χώρα μας είναι η λειτουργία το ταχύτερο δυνατό ιδιωτικών), η κ. Πρόεδρος αξιοποιώντας τις προσωπικές της επαφές με αντίστοιχα ιδρύματα του εξωτερικού, πέτυχε τη συνεργασία της Σχολής με το Πανεπιστήμιο της Ρώμης και της Τζώρτζια στην Ατλάντα των Η.Π.Α., ενώ εξασφάλισε και τη συνεργασία της Σχολής με τον Πρόεδρο της Παμμεσσηνιακής Ομοσπονδίας Αμερικής – Καναδά και τον Πρόεδρο της Παναυστραλιανής Ομοσπονδίας Μεσσηνιακών Οργανισμών για τη δημιουργία ενός ιδιαίτερα φιλόδοξου προγράμματος: του «Θερινού Σχολείου», δηλαδή μηνιαίου προγράμματος διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού για νέους ομογενείς, μαθητές και φοιτητές, με καταγωγή από τη Μεσσηνία και την ευρύτερη περιοχή της Πελοποννήσου.
Το καλύτερο όμως η στήλη το κράτησε για το τέλος· Όλοι μας είμαστε καχύποπτοι μόλις κάποιο πρόσωπο καταλαμβάνει μια εξέχουσα θέση και η πρώτη απορία που βγαίνει από το στόμα μας αβίαστα, αφορά το μέγεθος της αμοιβής που λαμβάνει. Η στήλη πληροφορεί κάθε καχύποπτο αναγνώστη της την εντυπωσιακή είδηση: Η κ. Ξανθάκη ίσως αποτελεί τη μοναδική Ελληνίδα που οι σχέσεις της με το ελληνικό δημόσιο δεν έχουν ευρω – θηρικό χαρακτήρα, για τον απλούστατο λόγο ότι για τη θέση που έχει επιλεγεί δε λαμβάνει καμμία χρηματική αποζημίωση!
Άξια λοιπόν και η κ. Πρόεδρος για το τιτάνιο έργο που έχει επωμιστεί και στο οποίο αντεπεξέρχεται με απόλυτη επιτυχία, άξιοι και οι συνεργάτες της (καθηγητές και εργαζόμενοι στις διοικητικές υπηρεσίες), αλλά και οι τοπικοί φορείς της Μεσσηνίας (Νομαρχία και Δήμος) διαπαραταξιακά, που επιτέλους ομονόησαν σε ένα θέμα τόσο σημαντικό για τον τόπο μας και συνεργάζονται με γνώμονα το συμφέρον όλων.
Καλή συνέχεια και Χριστός Ανέστη!

ΜΝΗΜΕΣ ΑΛΩΣΕΩΣ

Μνήμες Αλώσεως…

29 Μαΐου χτες, και οι περισσότεροι από εμάς θα θυμήθηκαν πως μια τέτοια μέρα πριν από 553 ακριβώς χρόνια έπεφτε η Βασιλίδα των πόλεων, η Κωνσταντινούπολη. Παρότι τα σχολικά εγχειρίδια σήμερα είναι δομημένα με τρόπο που να αμβλύνουν τα ιστορικά γεγονότα – όσο είναι αυτό δυνατό – για να συνταχθούν με την πολικώς ορθή (political correct) διατύπωση, δεν μπορούν να σβήσουν από τη συλλογική συνείδηση του λαού μας (η οποία εξακολουθεί σε πείσμα των παγκοσμιοποιημένων λύσεων να είναι ενεργή) τέτοια συμβάντα που επηρέασαν με τρόπο συγκλονιστικό όχι μόνο τον λαό μας, αλλά και εν σώματι τη Ρωμιοσύνη (ελληνόφωνη Ανατολή).
Το γεγονός καθεαυτό της Αλώσεως έχει περιγραφεί και αναλυθεί επί μακρόν τόσο από αυτόπτες ή αυτήκοους μάρτυρες (π.χ. τον Δούκα, τον Σφραντζή, τον Χαλκοκονδύλη, τον Κριτόβουλο κ.ά.) όσο και από σχετικά νεώτερους ιστορικούς (Παπαρρηγόπουλο, Κορδάτο, Ράνσιμαν κ.ο.κ.). Ουσιαστικά σήμερα όσες προσπάθειες αποτύπωσης του γεγονότος αυτού γίνονται, αποτελούν συμπιλήματα των προηγούμενων και τις περισσότερες φορές προσφέρουν απλώς αισθητική απόλαυση εξαιτίας των συναισθηματικών εξάρσεων με τις οποίες είναι λογικό να είναι φορτισμένες.
Εμείς στο παρόν κείμενο δε θα ασχοληθούμε τόσο με το ίδιο το γεγονός, αλλά με τον αντίκτυπο που αυτό προκάλεσε τόσο εκείνη την εποχή, όσο και σήμερα στον Ελληνισμό, τη Ρωμιοσύνη και τον κόσμο ολόκληρο (δεν είναι υπερβολή όταν προσθέτουμε τον κόσμο, αφού πρόκειται για ένα γεγονός που συντάραξε όλους τους ανθρώπους εκείνης της εποχής).
Η μελέτη των πηγών θα μας οδηγήσει με ασφάλεια σε χρήσιμα συμπεράσματα και ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για πολλές υποθέσεις που ταλανίζουν τον τόπο μας: συλλογικές φοβίες, «κατά Καραγκιόζη» κοσμοαντίληψη (ραγιαδισμός σε αγαστή συνεργασία με κουτοπονηριά), παποκαισαρισμός και τόσα άλλα…
Όταν λοιπόν τα ξημερώματα της Τρίτης 29 Μαΐου οι Τούρκοι έγιναν κύριοι της Πόλης (ονομαζόταν Πόλις, επειδή ήταν η κατ’ εξοχήν Πόλη), το πρώτο μέλημα του σουλτάνου ήταν να βεβαιωθεί πως ο αυτοκράτορας Κων/νος ήταν νεκρός. Αφού βρέθηκε το άψυχο σώμα του Παλαιολόγου, επόμενη φροντίδα του ήταν να δώσει την άδεια στους χιλιάδες πλιατσικολόγους του στρατού του να δηώσουν, να καταστρέψουν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους. Ο Κριτόβουλος βέβαια αναφέρει πως εισερχόμενος την τρίτη ημέρα στην πόλη ο Μεχμέτ μετανόησε για τη λεηλασία που είχε συμβεί και δάκρυσε μάλιστα με όσα είδε (“και οίκτος αυτόν ευθύς εσήει και μετάμελος ου μικρός της απωλείας τε και διαρπαγής, και δάκρυον αφήκε των οφθαλμών…”), αλλά η περιγραφή του μάλλον απέχει πολύ από την πραγματικότητα, αφού ο ίδιος προσπάθησε να καταστεί ο επίσημος ιστοριογράφος του νέου αφέντη και είναι φυσικό να κατέβαλε προσπάθεια να τον κολακέψει μέσα από το έργο του.
Οι στιγμές αυτές έχουν την αξία τους, αφού αποτέλεσαν κομβικό σημείο για τον Ελληνισμό και τη μετάβασή του από τη βυζαντινή περίοδό του στη μεταβυζαντινή ή καλύτερα στη νεώτερη. Τα χρόνια της δουλείας που ακολούθησαν την Άλωση άφησαν το στίγμα τους και στους σημερινούς νεοέλληνες, και σε αυτό το στίγμα δεν μπορούμε να εντάξουμε μόνο μια σειρά λέξεων γαστρονομικού περιεχομένου όπως ο μπακλαβάς (για την πατρότητα του οποίου πολύς λόγος γίνεται τελευταία) ή τοπωνυμίων.
Η μακρά περίοδος της δουλείας οδήγησε και σε δομικές ανακατατάξεις τη βυζαντινή κοινωνία η οποία – ας μην ξεχνάμε – βρέθηκε ακέφαλη για ένα διάστημα χάνοντας τον φυσικό ηγέτη / αυτοκράτορα. Τη θέση αυτή ήρθε να καταλάβει με την ενεργό υποστήριξη του σουλτάνου ο τότε Πατριάρχης Κων/πόλεως Γεννάδιος Σχολάριος και οι διάδοχοί του στον πατριαρχικό θρόνο. Με αυτόν τον τρόπο το θεοκρατικό καθεστώς των Οθωμανών έβρισκε έναν θεσμό που μπορούσε να λειτουργήσει ενοποιητικά για τους ορθόδοξους πληθυσμούς της αχανούς αυτοκρατορίας, το «ρουμ μιλλέτ». Έτσι ο Πατριάρχης έλαβε προνόμια που ξεπερνούσαν εκείνα του θρησκευτικού ηγέτη, αναδειχθείς σε εθνάρχη, δηλαδή σε πνευματικό και ταυτόχρονα πολιτικό αρχηγό των ορθόδοξων χριστιανών, με δικαίωμα παρέμβασης ενώπιον της Υψηλής Πύλης (σουλτάνος) για όσα θέματα τους αφορούσαν. Τα προνόμια αυτά οδήγησαν πολλούς εκκλησιαστικούς ηγέτες να καρπωθούν αρχικά τα εξωτερικά γνωρίσματα ενός πολιτικού ηγέτη, όπως την ενδυμασία (ο «σάκος», το βαρύ ένδυμα που φορούν οι μητροπολίτες σήμερα στη θεία λειτουργία και η βαρύτιμη «μίτρα», αποτελούν κατάλοιπα εκείνης της εποχής που πριν δεν άνηκαν σ’ αυτούς) ή τους τίτλους (ο τίτλος «δεσπότης» σήμαινε τότε τον πολιτικό ηγέτη μιας επαρχίας και καμία σχέση δεν είχε με τους εκκλησιαστικούς ταγούς) και στη συνέχεια και τις δικαιοδοσίες που αυτοί είχαν πριν. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αυτού του δυσκίνητου και παρασιτικού κάποιες φορές για την Εκκλησία σώματος των «δεσποτάδων», που ως άλλοι απόλυτοι εξουσιαστές ενός τόπου δημιούργησαν και δημιουργούν ένα κλίμα που λίγο απέχει από αυτό της παπικής Δύσης (κατά την ευφυή διατύπωση ενός σημαντικού σύγχρονου θεολόγου: «Η Δύση έχει έναν πάπα, ενώ η ελλαδική Εκκλησία πολλούς»). Οι παρεμβάσεις σε θέματα αποκλειστικής αρμοδιότητας του κράτους ή η χρησιμοποίηση της Εκκλησίας ως μέσου επιβολής πολιτικών ή εθνοτικών προβλημάτων αποτελεί για την Ορθοδοξία συχνό φαινόμενο (ας θυμηθούμε το σχίσμα που προκλήθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα μεταξύ «πατριαρχικών» – δηλαδή Ελλήνων – και «εξαρχικών» - δηλαδή Βουλγάρων – ή για να έρθουμε στα νεώτερα χρόνια τη δημιουργία της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της «Μακεδονίας» από τον Τίτο). Η πληθωρική εξάλλου παρουσία του νυν προκαθημένου της ελλαδικής Εκκλησίας κ. Χριστόδουλου και οι δηλώσεις του επί παντός επιστητού, κάθε άλλο παρά έκπληξη μπορούν να αποτελέσουν!
Εκτός όμως της παρουσίας της Εκκλησίας στη σύγχρονη ζωή του τόπου μας και των εκτροπών που αυτή κάποιες φορές λαμβάνει, υπάρχει και μια σειρά άλλων «συνηθειών» των νεοελλήνων που αντλεί την ύπαρξή της σε εκείνη την εποχή· η διαρκής και ακατανόητη για πολλούς εχθρότητα προς την κάθε μορφής εξουσία στον τόπο μας είναι βέβαιο ότι αποτελεί εν μέρει απότοκο αυτής της περιόδου: ο νεοέλληνας προσπαθεί με κάθε τρόπο να «κλέψει» το ντοβλέτι, να ξεγελάσει την εκάστοτε εξουσία, να γελοιοποιήσει τους κυβερνώντες όταν είναι απόντες και να τους κολακέψει όταν βρίσκονται μπροστά του. Αν η συμπεριφορά αυτή σας θυμίζει καταπληκτικά τον συμπαθή πρωταγωνιστή του θεάτρου σκιών, τον Καραγκιόζη, τότε ναι, μπορείτε να καταλάβετε το πρότυπο του σύγχρονου Έλληνα: ατομιστής, μπαγαπόντης, καλοπερασάκιας, «ολίγον» κλέφτης, κουτοπόνηρος, δουλικός στους ανώτερους και τύραννος στους κατώτερούς του. Γι’ αυτό η παρουσία μας σε μια δημόσια υπηρεσία αποτελεί μαρτύριο ή δε νοείται συναλλαγή με δημόσιο λειτουργό που κατέχει κάποιο αξίωμα από το οποίο εξαρτώμεθα αν δεν κερδίσουμε με τον «γνωστό» τρόπο την «εύνοιά» του. Ίσως να μην είχε άδικο ο νυν υπουργός ναυτιλίας με τον χαρακτηρισμό που έδωσε συλλήβδην στους συναδέρφους του πολιτικούς προ καιρού όταν διαπίστωσε πως η επίκληση στην αποτελεσματικότητά τους αποτελεί ανέκδοτο και μάλιστα κακόγουστο.
Κι αν αυτό συμβαίνει στο εσωτερικό της χώρας μας, στο εξωτερικό η κατάσταση είναι χειρότερη όπως δείχνει και το πρόσφατο επεισόδιο στο Αιγαίο, αλλά και η μελέτη της πρόσφατης ιστορίας μας: υποταγή ως και δουλικότητα μέχρι παρεξηγήσεως προς τους ισχυρούς ή παριστάνοντας τους ισχυρούς και υποχωρητικότητα σε ό,τι θα μπορούσε εν δυνάμει να ταρακουνήσει την ευδαιμονική μακαριότητά μας. Έτσι συμπεριφερόμαστε ως τύραννοι σε λαούς που θεωρούμε «κατώτερους» όπως οι Αλβανοί ή οι χαϊδευτικώς αποκαλούμενοι «μαυρούκοι», αλλά στεκόμαστε «κλαρίνο» μόλις ακούσουμε τα βήματα του «θεού» Μπους· Αγωνιούμε κάθιδροι μήπως οργιστούν οι γειτονικοί μας πασάδες επειδή μας έριξαν ένα αεροπλάνο φονεύοντας ταυτόχρονα τον πιλότο του! Τρέμουμε μη μας πούνε ρατσιστές ή φασίστες και επιτρέπουμε ατιμωρητί σε κάθε λογής κακοποιά στοιχεία να καίνε, να πλιατσικολογούν, να καταστρέφουν την περιουσία του κράτους (δηλαδή τη δική μας περιουσία), να ξυλοδέρνουν όσους τολμούν να τους αντισταθούν!
Και, κυρίως, έχουμε έτοιμη μια δράκα καλοθελητών (πολιτικών, δημοσιογράφων, καλλιτεχνών κ.λπ.) που κάθε φορά θα υποστηρίξει δημοσίως την υποταγή στα κελεύσματα των ξένων· που θα ζητήσει από τον ελληνικό λαό να εκχωρήσει κυριαρχικά του δικαιώματα αντί της δήθεν «ησυχίας»· που θα υποστηρίξει τις ανιστόρητες και αήθεις διεκδικήσεις των γειτόνων μας· που θα υπερασπιστεί το δικαίωμα των κακοποιών να καταστρέφουν, να επιβάλλουν με τη βία τις «ιδέες» τους.
Η Άλωση της Πόλης λοιπόν δεν αποτελεί ένα απλό οδυνηρό ιστορικό γεγονός· είναι η απαρχή πολλών περισσότερων δεινών από αυτά που νομίζουμε και αφορούν όχι μόνο την κατάκτηση του τόπου μας, αλλά τον εσωτερικό μας εκτουρκισμό, που είναι πολύ χειρότερος…

ΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ

Πώς η «κουκουβάγια» αυτοτυφλώνεται
ήτοι
Λόγος περί των καταλήψεων


Λένε πως για να καταλάβει κανείς έναν λαό, αρκεί να μελετήσει τον τρόπο λειτουργίας της παιδείας του και πολύ εύκολα στη συνέχεια θα μπορέσει να εκφέρει άποψη γι’ αυτόν. Δεν είμαι σε θέση να κρίνω εάν συμβαίνει αυτό για τους υπόλοιπους λαούς· Αν όμως κρίνω από τον δικό μας, μάλλον το απόφθεγμα αυτό μας αφορά άμεσα και καταλυτικά. Γιατί είναι γεγονός πως μέσα από το εκπαιδευτικό μας σύστημα και τη γενικότερη πολιτική των εκάστοτε κυβερνήσεων, αντικατοπτρίζεται ολόκληρη η «ανωμαλία» που χαρακτηρίζει σύσσωμη την ελληνική κοινωνία των τελευταίων χρόνων από το ’80 και εντεύθεν.
Ας δούμε με περισσότερες λεπτομέρειες του λόγου το αληθές: Πρώτα απ’ όλα, σχεδόν κάθε υπουργός Παιδείας (το Θρησκευμάτων ας το αφήσουμε στην άκρη γιατί μόνο τέτοιο δεν είναι αυτό το υπουργείο εδώ και πολλά χρόνια) αφήνει και τη σφραγίδα του στον χώρο όχι χάρη στο έργο του φυσικά, αλλά κυρίως εξ αιτίας των μεταρρυθμίσεων που προσπαθεί να επιβάλλει, αγνοώντας προφανώς τη μοίρα των προ αυτού μεταρρυθμίσεων. Ο μόνος ίσως υπουργός των τελευταίων χρόνων που πέρασε από αυτή την «ηλεκτρική» καρέκλα και δεν ταυτίστηκε το όνομά του με κάποιου είδους αλλαγές στην Παιδεία είναι ο νυν αρχηγός του ΠΑ.ΣΟ.Κ. George Παπανδρέου (γι’ αυτό και η θητεία του στο συγκεκριμένο υπουργείο κρίθηκε εξαιρετικά «επιτυχής» και «γόνιμη»). Το ίδιο δε συμβαίνει και στην κοινωνία μας; Μόλις κάποιος προσπαθήσει να αλλάξει κάτι από τις απαρχαιωμένες δομές του «ντοβλετιού» εξεγείρονται οι αφιονισμένες μάζες των «προοδευτικών» και λαμπαδιάζουν την Ελλάδα απ’ άκρου εις άκρον.
Ύστερα, η απουσία ενιαίας πολιτικής, πέρα από μικροκομματικές σκοπιμότητες σε κάποιους βασικούς τομείς (όπως για παράδειγμα στην εξωτερική πολιτική ή την εθνική άμυνα) είναι εμφανέστατη και στην Εκπαίδευση. Προχειρότητα, τσαπατσουλιά και απουσία οράματος για το μέλλον, μας χαρακτηρίζουν τόσο στην άσκηση πολιτικής για την Παιδεία, όσο και στη ζωή μας ολόκληρη! Πότε λειτουργήσαμε προσωπικά ή ομαδικά με προοπτική, σχέδιο ή υπολογίζοντας μια σειρά από παραμέτρους; Το ίδιο κάνουμε και στην Παιδεία: ο κάθε υπουργός καλεί σε διάλογο «κωφών» όλους τους φορείς την εκπαίδευσης, αυτοί κάνουν ότι δεν ακούν, ο υπουργός κάνει ότι δεν καταλαβαίνει και στη συνέχεια ξεφουρνίζει ένα σχέδιο που το είχε έτοιμο πριν καν ξεκινήσει ο υποτιθέμενος «διάλογος». Αρχίζουν οι αντιδράσεις, των οποίων η διάρκεια και η ένταση ποικίλουν, ανάλογα με την ανθεκτικότητα του εκάστοτε υπουργού στις πιέσεις που θα δεχτεί τόσο από τους «αντιπάλους», όσο και από το εσωτερικό του κόμματός του. Έτσι διαιωνίζεται μια κατάσταση που μπορεί να μη μας τιμά ως χώρα, ωστόσο αντικατοπτρίζει άριστα την ακατανόητη πολλές φορές σχιζοφρένειά μας ως λαού.
Εσχάτως μας προέκυψαν και οι λεγόμενες καταλήψεις· Αρχικά τον χορό έστησαν οι φοιτητές («παλιά μου τέχνη κόσκινο») και στη συνέχεια τον λόγο έλαβαν τα παιδιά των Λυκείων και Γυμνασίων της χώρας (τα Δημοτικά δεν ξεκίνησαν ακόμα, αφού μόλις χτες επέστρεψαν οι απεργοί δάσκαλοι στο έργο τους). Δε γνωρίζω αν συμβαίνουν παρόμοιες κωμικοτραγικές καταστάσεις σε άλλες χώρες (απ’ ό,τι πληροφορούμαι, στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες αυτό το είδος διαμαρτυρίας δεν υπάρχει. Ίσως να γίνεται σε καμμιά χώρα της Αφρικής ή της Λατινικής Αμερικής). Ωστόσο αυτή η κατάλυση κάθε είδους έννομης τάξης και κατάργησης στοιχειωδών δικαιωμάτων των ανθρώπων (όπως αυτό της μάθησης, έστω και αν είναι μειοψηφία στον χώρο τους όσοι διαφωνούν με αυτού του είδους τις κινητοποιήσεις) δεν πιστεύω πως μπορεί να ισχύει αλλού. Μόνο στην Ελλάδα η παρανομία βαφτίζεται «κοινωνικός αγώνας», η παρακώλυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας «απάντηση στην υπουργό Παιδείας», οι φθορές σε δημόσια περιουσία «προβληματισμός των νέων για το μέλλον τους».
Βέβαια, ας μη βιαστούμε να κατηγορήσουμε τους νέους αποκλειστικά για όσα συμβαίνουν γύρω μας· Για όσα κάνουν έχουν καλούς «δασκάλους» ολόκληρη την κοινωνία που τους περιτριγυρίζει: τον μπαμπά που κλέβει την εφορία «από καθήκον»· τη μαμά που διορίστηκε με μέσον επειδή χρησιμοποίησε τον τάδε γνωστό πολιτικό («γιατί καλέ, κορόιδα είμαστε εμείς; Και οι άλλοι τα ίδια κάνουν»)· τον αδερφό που πήρε μετεγγραφή από «πανεπιστήμιο» της Βουλγαρίας με τον γνωστό σε όλους τρόπο («ο νέος πάσχει από βαρυτάτη ασθένεια σπανίας μορφής που επιβάλλει την παρουσία του στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Αθήνα για παρακολούθηση»)· τον θείο που δε φοβήθηκε να κατακάψει δασικές εκτάσεις για να «αξιοποιήσει» το χτηματάκι που του άφησε «η μακαρίτισσα η μάνα» του και στη συνέχεια «λάδωσε» για να χτίσει στο ίδιο σημείο ένα «σπιτάκι» στην εξοχή· τον πολιτικό που ψευδολόγησε, που εξαπάτησε, που συκοφάντησε (χωρίς βέβαια τιμωρία, αφού υπάρχει και η βολευτική «ασυλία»).
Ας μη βιαστούμε να κατηγορήσουμε αποκλειστικά τα παιδιά για τις καταλήψεις, για έναν ακόμα λόγο: Μήπως βρέθηκε κάποιος να μιλήσει σ’ αυτά με τη γλώσσα της ειλικρίνειας και όχι της μπαγαποντιάς και να θέσει τόσο τα ίδια όσο και τους γονείς τους (ας μην ξεχνάμε πως πρόκειται για ανήλικα παιδιά) προ των όποιων ευθυνών μπορούν να κατανοήσουν; Βρέθηκε κανείς από τους δικαστικούς λειτουργούς να τους θυμίσει τι προβλέπει ο νόμος σε περιπτώσεις κατάληψης δημοσίων χώρων από οποιονδήποτε; Βρέθηκε κανείς αστυνομικός να περιφρουρήσει τους σχολικούς χώρους προτού «μπουκάρει» ο «ανθός της νεολαίας» μας μέσα ή να εξωπετάξει τους καταληψίες από τους χώρους αυτούς; Βρέθηκε κανείς δημοσιογράφος να θυμίσει στα παιδάκια που παρασταίνουν τους μικρομέγαλους πολιτικάντηδες για τις συνέπειες που μπορεί να έχουν οι πράξεις τους; Βρέθηκε κανείς γονιός να διαμαρτυρηθεί για την κατάσταση που επικρατεί και να απαιτήσει από την πολιτεία να λάβει μέτρα; Βρέθηκε τέλος κανείς πολιτικός ή υπουργός Παιδείας που να θέσει τα πράγματα ως έχουν και να πάρει σκληρά αλλά αναγκαία μέτρα για την αποφυγή της επανάληψης παρόμοιων καταστάσεων και στο μέλλον;
Το ερώτημα δηλαδή πρέπει να είναι: Έχουν ή όχι το δικαίωμα παιδάκια 13 – 17 ετών να λαμβάνουν αποφάσεις που αφορούν το σύνολο της εκπαιδευτικής πολιτικής και τις οποίες διαχειρίζεται η επίσημα εκλεγμένη κυβέρνηση του τόπου; Έχουν ή όχι το δικαίωμα οι γνωστοί «αγωνιστές», «προοδευτικοί», κομματικοί εγκάθετοι σταλινικών εποχών, αριστεριστές και λοιπές «δημοκρατικές» δυνάμεις να παρακωλύουν την εκπαιδευτική διαδικασία, να προτρέπουν τα παιδάκια να καταλαμβάνουν σχολεία, να τα «οργανώνουν» με υποτιθέμενα «Συντονιστικά» και να τρέχουν από σχολείο σε σχολείο απειλώντας ή κολακεύοντας κατά περίσταση τους μαθητές να συνεχίσουν τους «αγώνες» επειδή ίσως οι ίδιοι βαριούνται να πάνε στα σχολεία τους για να διδάξουν αλλά θέλουν και την «πίττα» του μισθούλη τους ολόκληρη;
Συμπέρασμα: Η υπεύθυνη κυβέρνηση του τόπου θα πρέπει να λάβει σοβαρά μέτρα για την κατάσταση και όχι αποσπασματικά. Ήτοι: Να μην παίζει «κρυφτούλι» με τους μαθητές και να τους εξηγήσει πως αν συνεχιστεί η εμμονή σε τέτοιου είδους ενέργειες θα αναγκαστεί να πράξει τα αυτονόητα. Όπου οι μαθητές επιμείνουν να αρνούνται τη συνέχιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, να τους υπενθυμίσει πως θα συμπληρωθούν ΟΛΕΣ οι ώρες διδασκαλίας που χάθηκαν εξαιτίας των καταλήψεων, με: κατάργηση όλων των εκδρομών (ημερήσιων ή πολυήμερων), μάθημα και τα Σάββατα, περικοπή των διακοπών των Χριστουγέννων και του Πάσχα, καθώς και παράταση του διδακτικού έτους όπου χρειαστεί. Όπου αυτό δεν καταστεί δυνατό, οι μαθητές θα χρειαστεί να επαναλάβουν και τη νέα χρονιά την τάξη στην οποία ήδη φοιτούν. Μόνο όταν οι μαθητές αντιληφθούν πως κάθε ενέργειά τους θα έχει και τις αυτονόητες συνέπειες (που για πολλούς ίσως να είναι μοιραίες) θα καταλάβουν πως δεν είναι η ζωή ένα απέραντο παιχνίδι και θα επανέλθουν – ως οφείλουν – στο πραγματικό έργο τους. Αλλά φοβάμαι πως η υπόθεση αυτή θα έχει και συνέχεια…

(Υ.Γ.: Πληροφορίες λένε πως σε πολλά σχολεία της χώρας οι Διευθυντές είτε αδιαφόρησαν στην καλύτερη περίπτωση για όσα συμβαίνουν, είτε παρέδωσαν οι ίδιοι τα κλειδιά στους καταληψίες!!! Ας τα βλέπει αυτά – αν είναι αλήθεια – η αρμόδια υπουργός για να καταλάβει πώς γίνεται να φτάνει στο τέλος της η πρώτη τετραετία της παράταξης, με διευθυντές στα σχολεία μας επιλεγμένους με τους γνωστούς ΠΑ.ΣΟ.Κικούς τρόπους και μόνο «διαβατήριο» την κομματική ταυτότητα του κατόχου τους αντί για τη θέσπιση αντικειμενικών κριτηρίων για την επιλογή των πραγματικά άξιων σ’ αυτές τις νευραλγικές θέσεις).

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΑ ΕΠΗ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ

Η παιδεία στα έπη του Ομήρου

Όλοι μας έχουμε διδαχθεί από τα σχολικά μας χρόνια – έστω και κουτσουρεμένα – τα αθάνατα ομηρικά έπη: την Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Άλλος λιγότερο κι άλλος περισσότερο θα θυμόμαστε τις περιπέτειες των Αχαιών στην Τροία που περιγράφονται στην Ιλιάδα, μαζί με τις αντίστοιχες περιπλανήσεις του πολυμήχανου Οδυσσέα από την Οδύσσεια.
Ωστόσο τα κείμενα αυτά του Ομήρου, εκτός από την αισθητική απόλαυση και τις γνώσεις για εκείνη την εποχή που προσφέρουν σε κάθε αναγνώστη, αποπνέουν και μια διάχυτη αίσθηση διαπαιδαγώγησης προς τους αναγνώστες. Το γεγονός αυτό είχαν φυσικά παρατηρήσει πρώτοι οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες και γι’ αυτό τον λόγο η Ιλιάδα και η Οδύσσεια υπήρξαν τα βιβλία που διαπαιδαγώγησαν την Ελλάδα ολόκληρη για γενιές. Τα δύο αυτά έπη δεν έλειψαν σχεδόν ποτέ από το θρανίο του μαθητή που διδάχθηκε τα ελληνικά από τα αρχαία χρόνια ως και σήμερα!
Διαχρονικός λοιπόν ο Όμηρος, αφού μέσα από τα γραπτά του προσφέρονται πρότυπα συμπεριφορών και παιδαγωγίας αξεπέραστα πολλές φορές. Εμείς σήμερα θα ασχοληθούμε κατά βάση με την Ιλιάδα, το πρώτο κατά σειράς έπος του Ομήρου αναλύοντας όπως είναι φυσικό μερικές από τις αρετές που προβάλλονται στο εν λόγω έργο.
Το ιδανικό της εποχής του Ομήρου ήταν η «τιμή»· Ολόκληρος ο τρωικός πόλεμος εξάλλου υπήρξε ένας τέτοιος πόλεμος. Η τιμή είναι η αιτία του θυμού του Χρύση από την προσβολή που του έκανε ο Αγαμέμνονας (αρπαγή της Χρυσηίδας) και η στέρηση της τιμής είναι αυτή που οδηγεί τον Αχιλλέα στη «μήνιν», στη δική του οργή και πείσμα, ξανά εις βάρος του Αγαμέμνονα. Η τιμή λοιπόν και η προστασία της αποτελεί ύψιστο καθήκον για κάθε πρόσωπο που λαμβάνει μέρος στο πρώτο έπος. Θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι αυτό που σήμερα αποκαλούμε «φιλότιμο». Πρώτιστος λοιπόν σκοπός η απόλαυση της τιμής της δημόσιας εκτίμησης. «Γιατί να πολεμήσω, ρωτά ο Αχιλλέας, αφού ο καλός πολεμιστής δεν κερδίζει μεγαλύτερη “τιμή” απ’ ό,τι ο κακός; («ίση μοίρα μένοντι, και ει μάλα τις πολεμίζοι εν δε τη τιμή ημέν κακός ηδέ και εσθλός» Ιλ. Ι, 315 κ.ε.).
Ο Απόλλωνας επίσης εκδικείται τους Αχαιούς για τον ίδιο λόγο, εξαιτίας της έλλειψης σεβασμού προς ένα αξιοσέβαστο πρόσωπο, που τύχαινε να είναι ο ιερέας του, τον Χρύση· «ούτ’ άρ’ ό γ’ ευχωλής επιμέμφεται ου δε εκατόμβης, άλλ’ ένεκ’ αρητήρος, ον ητίμασ’ Αγαμέμνων», δηλαδή: «Ούτε κανένα τάμα του ’λειψε, ούτε τρανή θυσία, χολιάζει μόνο που ο Αγαμέμνονας τον Χρύση δεν τον σεβάστηκε» (Ιλ. Α 93 – 94).
Ο Αχιλλέας εκτός από την τιμή, χάνει από τον Αγαμέμνονα και το «αρχοντομοίρι» που του αντιστοιχούσε, τη Βρισηίδα, ενώ δέχεται ταυτόχρονα και ύβρεις, γεγονός που τον εκθέτει ανεπανόρθωτα στα μάτια των υπολοίπων συμπολεμιστών του. Ο Αχιλλέας προειδοποιεί τους υπολοίπους καταγγέλλοντας τη συμπεριφορά του ηγέτη των Αχαιών ως εξαπάτηση, ασυνεπή και αταίριαστη για έναν αρχηγό που θα πρέπει να διαθέτει τα εντελώς αντίθετα χαρακτηριστικά. («όφρα και άλλοι επισκύζωνται Αχαιοί ει τινά που Δαναών έτι έλπεται εξαπατήσειν, αιέν αναιδείην επιειμένος ουδ’ αν έμοιγε τετλαίη κυνεός περ εών εις ώπα ιδέσθαι», Ιλ. Ι 370, δηλαδή: Για να θυμώσουν μαζί του και οι άλλοι Αχαιοί, ακόμα αν λογαριάζει να ξεγελάσει κάποιους απ’ αυτούς, επειδή είναι και απομένει από την κορφή ως τα νύχια ξεδιάντροπος. Με όση κι αν έχει σκυλίσια αδιαντροπιά, πώς να με αντικρίσει κατάματα;).
Ο ίδιος αρνείται να δεχτεί τα δώρα του μεγάλου αντιπάλου του, του Αγαμέμνονα, μόλις ο κίνδυνος βρίσκεται προ των πυλών του στρατοπέδου των Αχαιών· Αποπέμπει την τριμελή επιτροπή κορυφαίων ηρώων που έστειλε σ’ αυτόν ο Αγαμέμνονας, δίνοντας ένα μάθημα πως όταν η τιμή μας θίγεται, η μόνη λύση είναι να αποκατασταθεί όπως ήταν πριν, και όχι βέβαια να την απαρνηθεί κανείς μόλις δει μπροστά του λίγα δώρα («ούδ’ ει μοι τόσα δοίη όσα ψάμαθός τε κόνις τε, ουδέ κεν ως έτι θυμόν εμόν πείσει Αγαμέμνων, πριν γ’ από πάσαν εμοί δούμεναι θυμαλγέα λώβην» Ιλ. Ι 385 – 387, δηλαδή: «Ακόμα κι αν μου ’δινε τόσα δώρα όσα η σκόνη και η άμμος, πάλι δε γίνεται ο Αγαμέμνονας να μου αλλάξει γνώμη, αν δε μου ξεπληρώσει πρώτα τη ντροπή που μου ’κανε»).
Το αίτημά του ο Αχιλλέας δεν το στηρίζει στο δίκαιο, αλλά στην αρχή προσφοράς – ανταπόδοσης. Και δεν κλαίει για τη λίγη του ζωή, αλλά για την προσβεβλημένη του τιμή που μετράει περισσότερο κι απ’ τη ζωή όταν ταπεινώνεται. Με αυτή τη διαπίστωση ως βάση ο Ε. R. Dodds ορίζει τον πολιτισμό της ομηρικής κοινωνίας ως «πολιτισμό ντροπής» σε αντιδιαστολή με τον «πολιτισμό ενοχής». Γιατί η κινητήρια ηθική δύναμη που γνωρίζει ο ομηρικός άνθρωπος δεν είναι ο φόβος του θεού, αλλά ο σεβασμός προς τη δημόσια γνώμη, η «αιδώς»: «αιδέομαι Τρώας» λέει ο Έκτορας στην πιο κρίσιμη ώρα της ζωής του και πορεύεται με ανοιχτά τα μάτια προς τον θάνατο.
Και ο Αγαμέμνονας βέβαια με τη σειρά του, αγανακτεί κι αυτός γιατί δεν απολαμβάνει τη δέουσα τιμή ως αρχιστράτηγος από μέρος του ίσου του, του άριστου Αχιλλέα, ο οποίος όμως βρίσκεται υπό την εξουσία του. Όλοι λοιπόν επιδιώκουν την τιμή. Ο καλύτερος επιδιώκει μεγαλύτερη δόξα και τιμή. Επομένως αξίζει η θέση του καλύτερου, του «άριστου».
Όλοι μιλούν για αριστείες. Η ομηρική ατμόσφαιρα αποπνέει ηρωισμό. Αποτελεί το πεδίο δραστηριότητας των ανδρών, τονώνει την αγωνιστική τους διάθεση, τους κρατά σε ετοιμότητα. Λέει ο Αχιλλέας σε ένα είδος απολογισμού: «Με τα καράβια μου δώδεκα κάστρα πάτησα ως τώρα μόνος μου, κι έντεκα πεζός, διαβαίνοντας την καρπερή Τρωάδα» (Ιλ. Ι 328 – 329). Κι όλα αυτά παίρνοντας λάφυρα.
Η σκύλευση των νεκρών ήταν έμπρακτη απόδειξη της επιτυχίας και της καύχησης («Κι απ’ όλα τούτα εγώ ξεδιάλεγα πολλά και πλούσια κούρσα». Ιλ. Ι 330»).
Ο Έκτορας επίσης δηλώνει πως θα επιθυμούσε ο γιος του να ασκηθεί στο πολεμικό ιδεώδες και να ξεπεράσει τη φήμη του πατέρα του, βαθιά επιθυμία για την οποία και προσευχήθηκε στον Δία. Ένας τέτοιος βλαστός δίνει χαρά και στους δυο γονείς («Ο γιος μου, όπως εγώ περίλαμπρος μέσα στους Τρώες να γίνει, άντρας τρανός, και πολυδύναμος, την Τροία να κυβερνήσει. Κι ένας να πει: “πολύ καλύτερος απ’ τον γονιό του ετούτος” όταν θα γυρίζει από τον πόλεμο με κούρσα ματωμένα από τον εχθρό που σκότωσε, κι η μάνα του βαθιά ν’ αναγαλλιάζει» Ιλ. Ζ 476 – 481).
Αλλά το ομηρικό ιδανικό, και ως εκ τούτου και η αγωγή του νέου άνδρα, η συνολική υ παιδεία έχει δύο σκέλη: Παράλληλα με την εξάσκηση της πολεμικής του ικανότητας, θεωρείται απαραίτητη η ανάπτυξη της ρητορικής του δεινότητας. Ως ενεργό μέλος της «αγοράς» (αγείρω=συγκεντρώνω, συναθροίζω), της λαοσύναξης, δεν είναι δυνατό να υστερεί στον λόγο.
Έτσι μπορούμε να πούμε χωρίς να απέχουμε πολύ από την πραγματικότητα της εποχής ότι η φιλοσοφία της Παιδείας στην εποχή του Ομήρου συνοψίζεται στην εξής φράση: «μύθων τε ρητήρ’ έμεναι πρηκτηρά τε έργων» (δηλαδή: «Να μάθεις να μιλάς στη συγκέντρωση, να μάθεις να πολεμάς στη μάχη»).
Ο ρόλος της αγοράς ήταν τεράστιος, ιδίως σε μια εποχή που είχαν αρχίσει να κλονίζονται τα θεμέλια της βασιλικής εξουσίας. Οι «άριστοι» διεκδικούσαν μερίδιο εξουσίας ή προέβαιναν σε έμμεσες ή και απροκάλυπτες αμφισβητήσεις της. Ο Αχιλλέας, ο πρώτος στη δύναμη, τολμά και έρχεται σε ανοιχτή ρήξη με τον Αγαμέμνονα, τον πρώτο στην ιεραρχία, τον εκπρόσωπο της εξουσίας!
Όλα αυτά, αλλά και πολλά άλλα που δεν είναι δυνατό να γραφτούν σε ένα άρθρο μιας σελίδας, περιλαμβάνονται μέσα στα έπη του Ομήρου, το πιο παλιό παιδαγωγικό βιβλίο στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Καλό θα ήταν νομίζω να ανοίξουμε όλοι μας, εκπαιδευτικοί, γονείς, παιδιά, απλοί φιλομαθείς αναγνώστες και την Ιλιάδα αλλά και την Οδύσσεια, ούτως ώστε να ωφεληθούμε όσο περισσότερο μπορούμε από αυτό το διαχρονικό έργο. Ας είναι αυτό το «δώρο» προς τον εαυτό μας αυτό το καλοκαίρι.

ΔΙΔΑΧΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΑΚΡΙΝΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΔΥΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

Διδαχές από το μακρινό Βυζάντιο προς τον σημερινό Δυτικό πολιτισμό…

Τις τελευταίες ημέρες όλοι μας γίναμε μάρτυρες μέσω των τηλεοπτικών μας δεκτών (να κι ένα σημείο που η τηλεόραση αναδεικνύει την όντως υψηλή αποστολή της) των οξύτατων και ιδιαιτέρως βίαιων αντιδράσεων του μουσουλμανικού κόσμου εις βάρος της μικρής Δανίας αρχικά, αλλά κατ’ επέκταση εις βάρος ολόκληρου του Δυτικού πολιτισμού και της κοινωνίας που αυτός πρεσβεύει. Αφορμή γι’ αυτές τις αντιδράσεις αποτέλεσε η δημοσίευση από μια επαρχιακή εφημερίδα της Δανίας με το παγκοσμίως άγνωστο όνομα Jyllands Posten μιας σειράς γελοιογραφιών που αφορούσαν τον ιδρυτή της θρησκείας του Ισλάμ, προφήτη κατά τους μουσουλμάνους, Μωάμεθ. Ως τώρα οι νεκροί από τις ταραχές έχουν ξεπεράσει τον διψήφιο αριθμό, οι πρεσβείες της Δανίας και άλλων χωρών έχουν γίνει παρανάλωμα του πυρός σε πολλές χώρες, απειλούνται με μποϋκοτάζ προϊόντα ή υπηρεσίες που προσφέρουν συγκεκριμένες χώρες στα μέρη που κυριαρχεί το Ισλάμ, ενώ απειλές για τυφλά χτυπήματα εκτοξεύονται συλλήβδην εναντίον των Δυτικών. Χαρακτηριστική είναι η δολοφονία στην κοσμική «δημοκρατία» της Τουρκίας ενός χριστιανού ιερέα από την Ευρώπη που διέπραξε ένας 16χρονος με αφορμή την «προσβλητική» στάση των Δυτικών προς το πρόσωπο του Μωάμεθ!
Και ο Δυτικός κόσμος τι κάνει; Όλα δείχνουν ότι παρακολουθεί αμήχανα τις εξελίξεις, καθώς αδυνατεί να αντιληφθεί τους λόγους που προκαλούν αυτές τις αντιδράσεις και βιαιότητες. Όλοι οι «σπουδαίοι» αναλυτές απορούν πώς είναι δυνατόν ολόκληρος ο μουσουλμανικός κόσμος να συνταράσσεται από εξεγέρσεις και ταραχές εξαιτίας μερικών σκίτσων που δημοσιεύτηκαν και αφορούσαν τον Μωάμεθ!
Αν εντάξουμε τη χώρα μας στο Δυτικό στρατόπεδο, θα διαπιστώσουμε πως αποτελούμε τη μοναδική ίσως χώρα της Δύσης που η είδηση αυτή δεν έλαβε τόσο μεγάλη έκταση, καθώς και την κατανόηση που δείχνει ο λαός μας στις οργισμένες αντιδράσεις των μουσουλμάνων. Η Ελλάδα, μαζί με αρκετές βαλκανικές χώρες καθώς και τη Ρωσία, δείχνουν να κατανοούν ό,τι οι αναλυτές της Δύσης δείχνουν ανίκανοι να αντιληφθούν: Περίεργη ομοιότητα ή κάτι βαθύτερο; Μάλλον το δεύτερο· Οι Βαλκάνιοι λαοί και η Ρωσία αποτελούν μια πολιτισμική ενότητα με κοινό παρονομαστή τη Βυζαντινή και κατ’ επέκταση την κοινή ορθόδοξη παράδοση. Απετέλεσαν μέρος μιας υπερχιλιόχρονης αυτοκρατορίας με κοινές επιδιώξεις και ιστορία. Μέρος αυτής της ιστορίας υπήρξε και η περίφημη διαμάχη που αφορούσε την απεικόνιση ή όχι του Θείου εντός των λατρευτικών χώρων των χριστιανών της Ανατολής, γνωστή και ως εικονομαχία· Ήταν μια εσωτερική θρησκευτική έριδα που προήλθε από τη δυναστεία των Ισαύρων (κατά πάσα πιθανότητα συριακής καταγωγής) και διήρκεσε από το 726 (Διάταγμα κατά των Εικόνων από τον αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄) έως το 843 (οριστική αναστήλωση των Εικόνων). Κύρια αιτία αυτής της διαμάχης μεταξύ εικονομάχων και εικονολατρών όπως είχαν ονομαστεί οι δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις, υπήρξε η βαθιά ριζωμένη αντίληψη στη σκέψη των λαών που συναποτελούσαν το ανατολικό – μικρασιατικό τμήμα της βυζαντινής αυτοκρατορίας πως θα πρέπει να αποφεύγεται ολωσδιόλου η απεικόνιση προσώπων για θρησκευτική χρήση. Η αντίληψη αυτή είχε περάσει στους λαούς αυτούς μέσα από την παλαιότερη ιουδαϊκή και πρόσφατη μουσουλμανική παράδοση. Το αντίθετο συνέβαινε στις ευρωπαϊκές επαρχίες του Βυζαντίου και γενικότερα στη Δύση· η ελληνορωμαϊκή παράδοση ήθελε το Θείον να απεικονίζεται είτε με εικόνες, είτε με αγάλματα. Έτσι η σύγκρουση υπήρξε αναπότρεπτη και τα αποτελέσματά της ανυπολόγιστα για την αυτοκρατορία. Η σύγκρουση όμως αυτή, μας πρόσφερε την πείρα με την οποία αντιμετωπίζουμε σήμερα αυτή την πρόκληση από την Ανατολή: Μας έκανε να αντιλαμβανόμαστε πολύ καλύτερα από τους υπόλοιπους Δυτικούς «συμμάχους» μας τους λόγους που οδηγούν σήμερα σ’ αυτές τις «ακατανόητες» αντιδράσεις. Είναι ίσως η επίρρωση των λόγων της γνωστής και καθ’ όλα σεβαστής βυζαντινολόγου κ. Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ, η οποία σε μια συνέντευξή της έκανε έναν ενδιαφέροντα παραλληλισμό της ιστορίας των Ελλήνων και των Αμερικανών· όταν τη ρώτησαν ποιες διαφορές βρίσκει μεταξύ των δύο λαών, εκείνη αφοπλιστικά απάντησε πως η διαφορά τους έγκειται στα νεκροταφεία τους: των μεν πρώτων είναι βαθιά σκαμμένα στη γη, σε αντίθεση με των δεύτερων, που είναι ακόμα πολύ ρηχά!
Εξάλλου μια απλή παρατήρηση όχι στα «άδυτα» της θρησκείας που ίδρυσε ο «προφήτης» Μωάμεθ, αλλά στην καθημερινή πρακτική των μουσουλμάνων, αρκεί για να κατανοήσει κανείς πως το Ισλάμ πιστό στις παραδόσεις του, απαγορεύει ρητά όχι μόνο τις απεικονίσεις ιερών προσώπων στα τζαμιά, αλλά για να αποφεύγει οποιαδήποτε σχέση με την ειδωλολατρία ακόμη και την απεικόνιση ανθρώπινων μορφών στους ιερούς χώρους. Αυτός είναι και ο λόγος που τα τζαμιά διακοσμούνται με θαυμάσια γεωμετρικά σχήματα (τα γνωστά και ως αραβουργήματα) και περίτεχνες καλλιτεχνικές επιγραφές. Σύμφωνα με τον καθηγητή Αραβικής Ιστορίας κ. Βασίλειο Χρηστίδη: «Σε κανένα τζαμί δεν υπάρχει απεικόνιση του Μωάμεθ. Επιτρέπεται η απεικόνιση ανθρώπινων μορφών σε άλλους χώρους, όπως στις μικρογραφίες, αλλά και εκεί η απεικόνιση του «προφήτη» Μωχάμετ απαγορεύεται ρητά. Ελάχιστες αποκλίσεις του κανόνα αυτού παρατηρούνται, όπως του Πέρση ζωγράφου Σουλτάν – Μωχάμετ (16ος αι.) ο οποίος ζωγραφίζει τον «προφήτη» Μωχάμετ χωρίς πρόσωπο. Ελάχιστοι άλλοι, βασικά αιρετικοί, μουσουλμάνοι ζωγράφοι τολμούν να παρουσιάσουν τον «προφήτη» Μωχάμετ κατά το πρότυπο των χριστιανών, όπως τη γέννηση ή την «ανάληψή» του, σε πολύχρωμες μικρογραφίες». Οι θέσεις αυτές οδήγησαν και στο παρελθόν σε διαμάχες, όπως αυτής του 1989, όπου ο συγγραφέας Σαλμάν Ρούσντι με ένα πραγματικά προκλητικό έργο του με τίτλο «Σατανικοί στίχοι» προκάλεσε την οργή των μουσουλμάνων και έναν «φετβά» (θανατική καταδίκη) από τον πνευματικό ηγέτη των Ιρανών, Αγιατολάχ Χομεϊνί.
Η μακροχρόνια συνύπαρξη του λαού και της ορθόδοξης πίστης μας με αυτή του κόσμου του Ισλάμ μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο για την ευρύτερη κατανόηση από πλευράς του δυτικού κόσμου της πραγματικότητας που ακούει στο όνομα Ισλάμ. Αρκεί η χώρα μας, και κυρίως οι άνθρωποι που έχουμε επιλέξει για να μας εκπροσωπούν, αντιληφθούν τον πολύτιμο ρόλο που μπορούμε ως λαός να διαδραματίσουμε στη σημερινή παγκόσμια σκηνή για την αμοιβαία κατανόηση και συναντίληψη των λαών και των διαφορετικών θρησκευτικών πεποιθήσεων.
Ασφαλώς βέβαια, θα πρέπει να δώσουμε στους υπόλοιπους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς να καταλάβουν πως ο σεβασμός προς ορισμένα πρόσωπα ή θεσμούς που για κάποιους άλλους είναι ιερά και απαραβίαστα, όπως ο Μωάμεθ για τους μουσουλμάνους, αλλά και ο Χριστός για εμάς τους χριστιανούς, είναι απόλυτη προτεραιότητα για κάθε λογική και ανεκτική κοινωνία. Είναι πέρα από κάθε όριο λογικής να θεωρούνται αποκλεισμένα από κάθε κριτική ή σχολιασμό θέματα ή λέξεις ελάσσονος σημασίας, όπως η λέξη «νέγρος» στην Αμερική, ή γεγονότα όπως το «ολοκαύτωμα των Εβραίων» σε πολλές χώρες της Δύσης, ή ο «ναζισμός» και ο «φασισμός» στη Γερμανία και να επιτρέπεται η κριτική ή η γελοιοποίηση του Μωάμεθ ή του ίδιου του Χριστού! Δεν είναι δυνατόν να υφίστανται δυο μέτρα και δυο σταθμά στη λογοκρισία! Ας μην ξεχνάμε και τη δική μας περίπτωση με την έκθεση Outlook προ καιρού, όπου ένας «καλλιτέχνης» σκέφτηκε να «πρωτοτυπήσει» βεβηλώνοντας ό,τι σεβόμαστε περισσότερο σ’ αυτόν τον τόπο: το σημείο του σταυρού! Από πού ξεκινάει η ελευθερία του καλλιτέχνη και ως πού φτάνει; Αυτό όμως είναι ένα ερώτημα που θα μας απασχολήσει σε επόμενο σημείωμά μας.

ΒΙΑΣΜΟΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΟ

«Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω…»

Την προηγούμενη εβδομάδα είχαμε ασχοληθεί με τα αδιέξοδα της παιδείας στη χώρα μας και το κοινωνικό φαινόμενο των όχι και τόσο «αθώων» καταλήψεων, καταλήγοντας με την επισήμανση πως απ’ ό,τι φαίνεται δυστυχώς θα αναγκαστούμε να επανέλθουμε σε επόμενο σημείωμά μας. Να λοιπόν που ένα…«ατυχές» γεγονός όπως αυτό του πανελληνίως άσημου ως χτες Λυκείου της Αμαρύνθου στην Εύβοια μας αναγκάζει να επανέλθουμε επισημαίνοντας μια σειρά από χρήσιμες – φρονώ – παρατηρήσεις όχι μόνο του γράφοντος, αλλά ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας μας, που έκπληκτο διαπιστώνει τα αυτονόητα: Πως η ελληνική κοινωνία έχει βυθιστεί σε ένα εξαιρετικά δύσοσμο τέλμα, που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι μας επιφυλάσσει για το μέλλον. Το ανησυχητικό πλέον είναι πως αυτές οι διαπιστώσεις δε βγαίνουν από τα χείλη μόνο αυτών που καθ’ έξιν ελεεινολογούν για την κατάσταση της κοινωνίας (βλ. υπερσυντηρητικούς κληρικούς, ηλικιωμένους, απογοητευμένους από τη ζωή), αλλά και από ανθρώπους «υπεράνω πάσης υποψίας»! Αυτό νομίζω αντικατοπτρίζει το μέγεθος του προβλήματος στην Ελλάδα.
Την Κυριακή που μας πέρασε, διάβασα στο «ΒΗΜΑ» και την «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» δυο εξαιρετικές αναλύσεις για το όλο ζήτημα· του Γιάννη Πρετεντέρη με τίτλο «Πώς να κρυφτούνε τα παιδιά;» και της Τασούλας Καραϊσκάκη με τίτλο «Παιδιά της διπλανής πόρτας». Ο πρώτος αφού αναφέρεται στο γεγονός ακροθιγώς, κατόπιν παρουσιάζει τους δύο τρόπους που υπάρχουν για να κατανοήσει κανείς ό,τι συνέβη στην Εύβοια: Ο ένας πιστεύει πως οδηγεί στο συμπέρασμα πως το σχολείο αποτελούσε και εξακολουθεί να αποτελεί καθρέφτη της κοινωνίας στην οποία ζούμε, δηλαδή όλων των θετικών, και, αυτονόητα, και των αρνητικών φαινομένων που μας χαρακτηρίζουν. Ο άλλος θεωρεί πως είναι η διαπίστωση πως αυτά που έγιναν στην Αμάρυνθο αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά που οπωσδήποτε δε χαρακτηρίζουν το σύνολο της κοινωνίας και των μαθητών. Ο ίδιος, χωρίς να παίρνει σαφή θέση για το περιστατικό, δηλώνει ότι οι απεργιακές κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών, οι καταλήψεις σχολείων και πανεπιστημίων και τα όσα έλαβαν χώρα στην Εύβοια λειτούργησαν αποκαλυπτικά για πολλούς από εμάς· Αποκαλυπτικά της αδιαφορίας μας, των αλλαγών που συμβαίνουν γύρω μας χωρίς να τις έχουμε αντιληφθεί. Παραδέχεται βέβαια πως παρόμοια περιστατικά είναι όντως μεμονωμένα, αλλά δείχνει αρνητικά εντυπωσιασμένος από τη χιονοστιβάδα καταγγελιών που αφορούν περιπτώσεις βίας, σεξ, μαγνητοσκοπήσεων μέσω κινητών όλων αυτών των «δραστηριοτήτων» των μαθητών εντός μάλιστα σχολικών χώρων! Χαρακτηριστική είναι η διαπίστωσή του για όλ’ αυτά: «πίσω από όλα αυτά αναδύεται το πρόσωπο ενός νέου ανθρώπου, χωρίς αίσθηση του καλού και του κακού, του σωστού και του λάθους, του μέτρου και της αμετροέπειας». Και καταλήγει αποδίδοντας «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι»: «Μόνο που αν υπάρχουν τέτοια σχολεία και τέτοια παιδιά, είναι επειδή εμείς τα φτιάξαμε. Εμείς τους επιτρέψαμε να υπάρχουν. Εμείς τα βυθίσαμε στην ευκολία, στο αυτονόητο, στον χαβαλέ. Εμείς χαϊδέψαμε τις αντικοινωνικές συμπεριφορές στο όνομα της εφηβικής ελευθερίας. Εμείς τα σπρώξαμε να μεγαλώσουν γρηγορότερα, να μας μοιάσουν γρηγορότερα, να παρεκτραπούν γρηγορότερα. Εμείς τα διδάξαμε ότι όλα είναι θεμιτά, όλα νόμιμα, όλα επιτρεπτά – διότι το ίδιο φρονούμε και για τον εαυτό μας!».
Το ίδιο ισχύει και για το σχόλιο της Τ. Καραϊσκάκη· με σοβαρότητα και τεκμηριωμένο λόγο, εκφράζει την άποψή της για το ζήτημα, χωρίς να απέχει σημαντικά από τα γραπτά του προηγούμενου αρθρογράφου. Έχει την πεποίθηση ότι όσα διαδραματίστηκαν προ ημερών στην Αμάρυνθο, δεν αποτελούν καθόλου μεμονωμένα συμβάντα. Απλά αποτυπώνουν τη σκοτεινή, την αθέατη όψη του εαυτού μας που κανείς μας δε θέλει να δει: «Την όψη του κυνικού χαβαλέ, που νοιάζεται μόνο για την πάρτη του, του εγωιστή Νεοέλληνα που έχει μόνο αυτός δίκιο και δικαίωμα. Του γονέα που προτρέπει τα παιδιά του στην κούρσα της ατομικής επικράτησης με όλα τα μέσα». Επιρρίπτει και αυτή το μεγαλύτερο μέρος των ευθυνών στους μεγαλύτερους, και κυρίως στους γονείς που στρώνονται κάθε βράδυ στην τηλεοθόνη και δείχνουν ολοένα και περισσότερη ανεκτικότητα απέναντι στα βλαστάρια τους· «σχεδόν παλιμπαιδίζοντες» τους χαρακτηρίζει που επιτρέπουν στα παιδιά τους «να μεγαλώσουν βυθισμένα στον κόσμο των ενηλίκων, αφομοιώνοντας αμάσητα, στρεβλά, χωρίς το φίλτρο της εμπειρίας, τη βία, τη βαρβαρότητα, τις αντιφάσεις, την υποκρισία, την κοινωνική αφωνία των μεγάλων». Αποτέλεσμα όλων αυτών, «τα παιδιά φτάνουν σήμερα να ηρωοποιούν την αρπακτικότητα, τη χυδαιότητα, την ελαφρότητα, την ασυνέπεια και κυρίως τη βία. Παθητικοί δέκτες πληροφοριών όπου κυριαρχεί το παράδοξο, το δραματικό, το παρεκκλίνον, το καταστροφικό, δυσκολεύονται να συνθέσουν την απλή αληθινή εικόνα των γεγονότων»…
Σκληρές οι διαπιστώσεις, αλλά δίκαιες! Διαπιστώσεις που φανερώνουν την αγωνία κάθε λογικού ανθρώπου. Διαπιστώσεις που κανονικά θα έπρεπε να εξεγείρουν τα υγιή κύτταρα αυτής της κοινωνίας (αν υπάρχουν πλέον τέτοια), να ξεσηκώσουν τους σκεπτόμενους πολίτες, να αφυπνίσουν υπνώττουσες συνειδήσεις. Αντί όμως για όλ’ αυτά, οι πολίτες «του καναπέ» παρακολουθούν μακαρίως από τους πάντα ανοιχτούς δέκτες των τηλεοράσεών τους τους Ευαγγελάτους να «πληροφορούν» την κοινή γνώμη για την εθνικότητα του παιδιού που βιάστηκε (λες και ο βιασμός ενός 16χρονου παιδιού εξαρτάται από την καταγωγή), για το «ποιόν» της μάνας του, για το που εργάζονται οι γονείς των αγοριών που κι αυτά εν τέλει είναι πρώτα θύματα αυτού του αρρωστημένου καιρού που ζούμε, κι ύστερα θύτες. Από δημοσιογραφικό ενδιαφέρον δήθεν, μας παρουσιάζουν με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τη σκηνή του βιασμού και την κινηματογράφησή του από συμμαθήτριες των παιδιών λες και πρέπει σώνει και καλά να μάθουμε «τα πάντα» για το γεγονός! Βέβαια εμείς επιβραβεύουμε στη συνέχεια αυτούς τους συνεπείς στο «έργο» τους δημοσιογράφους με άπιαστα «νούμερα» τηλεθέασης. Κι εκεί θεωρούμε πως κάναμε το καθήκον μας!
Τι δέον γενέσθαι λοιπόν; Μα τα δύο κείμενα που παραθέσαμε δείχνουν τον δρόμο: οι μεγάλοι, θα πρέπει επιτέλους να πάψουν να κοιμούνται μακαρίως και να αντιληφθούν πως κάτι πρέπει να αλλάξει στην κοινωνία μας. Δεν πρόκειται να πλησιάσουν τα παιδιά τους αν ντύνονται όπως αυτά ή αν μιλούν όπως εκείνα. Δεν πρόκειται να γίνουν ποτέ ένα μ’ αυτά γιατί ούτε τα ίδια τα παιδιά το θέλουν αυτό! Θέλουν τους γονείς τους πιο μακριά, όχι να ταυτίζονται μαζί τους! Ο παλιμπαιδισμός που έχει καταλάβει πολλούς γονείς είναι ακατανόητος. Ας αφήσουν τα παιδιά τους να ζήσουν σαν παιδιά κι ας αντιληφθούν πως πέρασε η εποχή που ήταν οι ίδιοι παιδιά (το παράδειγμα με τη μητέρα και την κόρη όπου η μητέρα να είναι πιο προκλητικά ντυμένη από την κόρη της είναι χαρακτηριστικό νομίζω και το έχουμε δει όλοι μας). Χρειάζεται λοιπόν περισσότερη αυστηρότητα και έλεγχος των παιδιών. Είναι κάτι που το έχουν ανάγκη τα παιδιά πρωτίστως! Απ’ την άλλη, τα παιδιά θα πρέπει να πάψουν να σκέφτονται σα μεγάλοι. Δεν είναι ούτε πολιτικοί, ούτε γονείς, ούτε καθηγητές. Δεν είναι δυνατόν να έχουν λόγο για τα πάντα, να αποφασίζουν για τα πάντα, να έχουν μόνο δικαιώματα και ποτέ υποχρεώσεις. Θα πρέπει να διαπαιδαγωγηθούν από όλους τους φορείς της εκπαίδευσης (γονείς, εκπαιδευτικούς, πολιτεία) πως για να έχεις δικαιώματα, πρέπει να είσαι συνεπής και στις υποχρεώσεις σου. Και μια βασική υποχρέωση των μαθητών είναι να ασχολούνται με τα μαθήματά τους και όχι με την αναθεώρηση ή μη των άρθρων του συντάγματος. Ευτυχώς υπάρχουν στον τόπο μας δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις που μπορούν να πάρουν τις ορθότερες αποφάσεις. Αν κάποια σταλινικά απολιθώματα δεν το επιθυμούν αυτό και επιδιώκουν να βγουν από τη λήθη που τους έχει καταδικάσει η συλλογική μνήμη, τουλάχιστον ας μην παίζουν με το μέλλον των παιδιών ή ας μην τους το επιτρέψει επιτέλους η συγκροτημένη πολιτεία στην οποία ζούμε!

Υ.Γ.: Και μετά μας φταίει η παρουσία κληρικών στα σχολεία και τους εξωπετάμε από αυτούς τους χώρους τώρα που τους έχουμε ανάγκη περισσότερο από ποτέ. Ας καταργήσουμε και την προσευχή, και τις εικόνες από τις αίθουσες, και τα θρησκευτικά, να γίνουμε «Ευρωπαίοι». Είναι γνωστό εξάλλου πως «Δίχως Θεό, όλα επιτρέπονται». Ακόμα και οι ομαδικοί βιασμοί στα σχολεία!

ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΤΡΕΤΡΑΕΤΙΑ ΧΑΜΕΝΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ;

Δημοτικές εκλογές 2006:
Άλλη μια τετραετία χαμένη για τον πολιτισμό της Καλαμάτας;

Όταν ο νυν δήμαρχος κ. Γ. Κουτσούλης εκλεγόταν πριν τέσσερα χρόνια δήμαρχος Καλαμάτας, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πως σήμερα, η πόλη του πολιτισμού και της ιστορίας, η Καλαμάτα, με τις τόσες ακμαίες Δημοτικές Επιχειρήσεις, θα έφτανε στο σημείο που έχει φτάσει! Απορία και θλίψη προκαλεί το γεγονός αυτό στα μάτια ενός αντικειμενικού ανθρώπου όταν βλέπει αυτά τα τέσσερα κυριολεκτικά χαμένα χρόνια για την Καλαμάτα και τον πολιτισμό της.
Και όταν μιλάμε για πολιτισμό, δεν εννοούμε μόνο τα κτήρια, τις δημοτικές επιχειρήσεις, τις πολιτιστικές δραστηριότητες· εννοούμε και αυτά, αλλά και μια σειρά άλλων προϋποθέσεων που κάνουν μια πόλη να λέγεται πολιτισμένη: οι καθαροί και ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι· η καθαριότητα στις γειτονιές, ακόμα και στις πιο απομακρυσμένες· ο σεβασμός του πολίτη με αναπηρίες που δεν έχει πρόσβαση σε κανέναν χώρο που επιθυμεί· το αίσθημα ευθύνης απέναντι τόσο στον πεζό πολίτη, όσο και σε αυτόν που οδηγεί· το ενδιαφέρον για τα δημοτικά διαμερίσματα (προτιμώ να τα λέω – σε πείσμα των καιρών – ακόμα χωριά). Είδατε εσείς πουθενά πολιτισμό σε όλα αυτά;
Οι δρόμοι σε κάθε σημείο της πόλης είναι άθλιοι τόσο σε εμφάνιση, όσο και σε ποιότητα: Το οδόστρωμα απελπιστικά φθαρμένο και πολλές φορές επικίνδυνο για τη σωματική ακεραιότητα των πεζών και την καλή λειτουργία αυτοκινήτων και δικύκλων. Πολλοί δρόμοι που δε βγάζουν πουθενά, ενώ άλλοι που οδηγούν σε λάθος προορισμό. Λακκούβες κατάσπαρτες εδώ κι εκεί και καμμία μέριμνα για την προστασία του κόσμου.
Η καθαριότητα περιορίζεται σε μια υποφερτή κατάσταση στο κέντρο της πόλης ενώ οι υπεύθυνοι ξεχνούν ότι υπάρχει και η περιφέρεια: οι γειτονιές και τα χωριά που ανήκουν στον Δήμο Καλαμάτας. Καλαθάκια έχουν να τοποθετηθούν εδώ και χρόνια, ενώ όσα έχουν απομείνει, αποτελούν απλές καρικατούρες καλαθιών, για να μας θυμίζουν ότι το αυτονόητο – η καθαριότητα δηλαδή – σ’ αυτή την πόλη δεν είναι καθόλου αυτονόητο! Η μόνη μέριμνα δε για τα χωριά του Δήμου και ιδιαίτερα της περιοχής της Αλαγονίας όσον αφορά το θέμα, είναι η έκνομη και έξω από κάθε λογική εγκατάσταση της βρωμιάς της Καλαμάτας στη θέση «Μαραθόλακκα» στο Καρβέλι που αν μη τι άλλο προσβάλλει την αισθητική και το φιλότιμο των Αλαγονίων! Μόνο για σκουπιδότοπος της Καλαμάτας κάνει δηλαδή η περιοχή του Ταϋγέτου που τόσα καλά λόγια έλεγε γι’ αυτήν η απερχόμενη δημοτική αρχή;
Οι πολίτες με κινητικά προβλήματα και γενικότερα με αναπηρίες τι φταίνε να θεωρούνται παιδιά ενός άλλου, «κατώτερου» θεού; Γιατί οι ράμπες πρόσβασης στα πεζοδρόμια είτε δεν υπάρχουν, είτε είναι διαρκώς κατειλημμένες από ασυνείδητους οδηγούς τροχοφόρων; Η δημοτική αρχή τι κάνει και γι’ αυτό το θέμα;
Η ιδιωτικοποίηση των χώρων στάθμευσης στο ποτάμι είναι ή δεν είναι πρόκληση για τον λαό της Καλαμάτας; Για ένα εξευτελιστικά μικρό ποσό επιτρέπεται να δυναστεύονται οι πολίτες της Καλαμάτας που χρυσοπληρώνουν στους λογαριασμούς τους την απερίσκεπτη κατασπατάληση της περιουσίας του Δήμου;
Πού είναι η μέριμνα για τους κατοίκους του ορεινού όγκου του Ταϋγέτου; Έχουν αφεθεί στο έλεος του Θεού και κανένα ουσιαστικό έργο δε γίνεται πουθενά. Εκτός αν θεωρείται σοβαρό έργο η πλακόστρωση μιας πλατειούλας ή η τσιμεντόστρωση ενός αγροτικού δρόμου. Γιατί δεν έχουν επισκευαστεί ακόμα τα παλιά δημοτικά σχολεία των χωριών που είναι έτοιμα να καταρρεύσουν; Γιατί η Αρτεμισία διψάει ακόμα; Γιατί ο δρόμος για το Μαρδάκι και τη Σιδερόπορτα είναι σε αυτό το χάλι; Γιατί, γιατί, γιατί…
Πού είναι εν τέλει ο πολιτισμός αυτής της έρημης πόλης; Γιατί όπως είδαμε, πολιτισμός είναι οτιδήποτε ομορφαίνει αυτή την πόλη και την κάνει ξεχωριστή!
Αλλά ας δούμε και αυτά που πολλοί θεωρούν πολιτισμό με τη στενή έννοια του όρου: Τις πολιτιστικές δραστηριότητες και τους χώρους που αυτές οι δραστηριότητες λαμβάνουν χώρα καθώς και τις δημοτικές επιχειρήσεις· Αυτά τα τέσσερα χρόνια της δημαρχοντίας Κουτσούλη (ας μη γελιόμαστε: της ανάληψης της εξουσίας από μια κομματική υποψηφιότητα από τον χώρο του ΠΑ.ΣΟ.Κ.) η υποτονικότητα και η ανικανότητα βασιλεύουν για τα καλά. Αν εξαιρέσει κανείς το φεστιβάλ μοντέρνου χορού στο αμφιθέατρο του Κάστρου (το οποίο όμως κατά την ταπεινή μου γνώμη απευθύνεται σε λίγες μεγαλοκυρίες που ανεβαίνουν στον χώρο του Κάστρου όχι για να απολαύσουν αισθητικά μία παράσταση, αλλά για να κάνουν επίδειξη στα νέα συνολάκια τους!) τίποτα άλλο δεν είναι άξιο λόγου. Προκαλώ τους ανθρώπους που έχουν τις τύχες του Δήμου στα χέρια τους αυτή τη στιγμή (και για πολύ λίγο ακόμα) να μας πουν τι άλλο κάνουν!
Το άλλοτε κραταιό ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ. που ήταν αντικείμενο θαυμασμού σε όλη την Ελλάδα μόλις ιδρύθηκε και καμάρι όλων τω ν Καλαματιανών, σήμερα βουλιάζει στα χρέη και τη δυσκινησία, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του Προέδρου του κ. Γ. Κυριακόπουλου. Ποσά δυσθεώρητα για το βαλάντιο του φτωχού Καλαματιανού δαπανώνται ή σχεδιάζονταν να δαπανηθούν για παραστάσεις οι οποίες μπορεί να ήταν άξιες λόγου, ωστόσο αποτελούσαν πρόκληση για το κοινό αίσθημα! Τα ευρώ δεν είναι χαρτοπόλεμος για να τα ξοδεύουμε από ’δω κι από ’κει χωρίς να σκεφτόμαστε τους πολίτες που «αρμέγουμε»!
Το Δημοτικό Ωδείο βουλιάζει από τα χρέη και μέχρι πρότινος αδυνατούσε να αποπληρώσει τα δεδουλευμένα των καθηγητών που εργάζονταν εκεί. Τελικά τι συμβαίνει; Γιατί απ’ όσο γνωρίζω οι γονείς πληρώνουν δίδακτρα στο Ωδείο και αυτό οφείλει να παρέχει υψηλές υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση των παιδιών που αγαπούν τη μουσική. Γνωρίζω μάλιστα αρκετές περιπτώσεις παιδιών που έρχονται από τη μακρινή Στούπα της Μάνης μόνο και μόνο από δίψα για μάθηση και πρόοδο στη μουσική! Αξίζει η κακοδιαχείριση και η αδιαφορία να τους καταστρέψει τα όνειρά τους;
Τα ίδια και χειρότερα μαθαίνω πως συμβαίνουν και στη Δ.Ε.Π.Α.Κ.· τμήματα που υπολειτουργούν, καθηγητές από τας Αθήνας παχυλότατα αμειβόμενοι, δυσλειτουργίες ένα σωρό!
Και το περιβόητο «Μέγαρο χορού»; Α, το «Μέγαρο» που ο…καλός μας δήμαρχος δεσμευόταν στο πρόγραμμά του να αποπερατώσει μέσα σε δύο μόλις χρόνια! Βάλτωσε μαζί με τις εξαγγελίες και τις δεσμεύσεις του δημάρχου. Μέχρι στιγμής έχουν πεταχτεί στα σκουπίδια (κυριολεκτικά) περί τα 100 εκατομμύρια δραχμές (ναι, καλά διαβάσατε: 100 εκατομμύρια δραχμές) για μελέτες που τελικά δε μας κάνουν και ετοιμάζουμε άλλα τόσα για νέα μελέτη! Ένας χώρος που θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει χώρος πρασίνου, χώρος πραγματικού πολιτισμού για όλους τους πολίτες της Καλαμάτας και παράγοντας αναβάθμισης της περιοχής «Λιναρδάκη», τσιμέντο να γίνει! Και με τι εχέγγυα και σχεδιασμό για το μέλλον; Γιατί ουδείς εχέφρων πολίτης μπορεί να αρνηθεί τη δημιουργία ενός πολιτιστικού χώρου, όπως το «Μέγαρο χορού» που εξαγγέλλεται εδώ και τέσσερα χρόνια από τη δημοτική αρχή που κυβερνά τον Δήμο. Πρέπει όμως ο κάθε εχέφρων πολίτης να μάθει και πόσο θα κοστίσει τελικά αυτό το «Μέγαρο», πόσοι θα προσληφθούν (άρα και θα πληρώνονται ως δημοτικοί υπάλληλοι από εμάς), τι δραστηριότητες θα περιλαμβάνει, τι σχέδια έχει γι’ αυτό ο Δήμος (δηλαδή πώς σκέφτεται να το αξιοποιήσει οικονομικά μέσω π.χ. συνεδρίων και άλλων εκδηλώσεων) κ.λπ. Πολύ φοβάμαι πως ούτε η παρούσα δημοτική αρχή, ούτε οι υπόλοιποι συνδυασμοί που διαγκωνίζονται για την ψήφο των Καλαματιανών έχουν κάποιο πρόγραμμα, αλλά βαδίζουν στα τυφλά τόσο στο συγκεκριμένο ζήτημα, όσο και στα υπόλοιπα θέματα που αφορούν τον πολιτισμό εκτός από φτηνά ευχολόγια. Αλλά το ζήτημα είναι αρκετά σοβαρό για να το ολοκληρώσουμε σε μια μόνο επιφυλλίδα…

Υ.Γ.: «Και μη μας ξεχνάτε», «Βοηθείστε μας». Όχι, δεν είναι τα λόγια ενός αναξιοπαθούντος που κάθεται στα σκαλιά της Υπαπαντής και ζητάει να τον ελεήσουμε. Είναι το επιστέγασμα της ομιλίας ενός υποψήφιου δημάρχου της πόλης μας που εκλιπαρεί για την ψήφο μας! Ελεήστε τον αόμματο!

ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΡΕΣΟΥΝ ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ

Σε ποιους αρέσουν οι εκλογές

«Δεν ξέρεις πόσο λατρεύω την προεκλογική περίοδο», μου έλεγε πρόσφατα κάποιος ηλικιωμένος συμπολίτης μας, για να προσθέσει: «Είναι η περίοδος η οποία μου δίνει πολλά χρόνια ζωής και δυνάμεις για να θέλω να συνεχίσω να υπάρχω»! Υποψιάστηκα πως ήθελε να εκφράσει αυτό το αίσθημα που διακατέχει όλους τους ανθρώπους μιας περασμένης ηλικίας· Την ακατάσχετη πολιτικολογία και συνωμοσιολογία με την οποία συνηθίζουν να ασχολούνται για να περνούν την ώρα τους οι συνταξιούχοι στον καφενέ. Κατανοώντας την αμηχανία που με είχε καταλάβει από τα λόγια του, αυτός ο συμπαθής και αξιοσέβαστος άνθρωπος συνέχισε τα λόγια του διαψεύδοντας τις κρυφές μου σκέψεις: «Προεκλογικά νοιώθω, για λίγο έστω, περήφανος που είμαι Έλληνας, Καλαματιανός, κυρίαρχος λαός. Με χαιρετούν οι περισσότεροι, με θυμούνται συγγενείς που είχαν περίπου τέσσερα χρόνια να με πάρουν έστω και ένα τηλέφωνο για να δουν αν υπάρχω, ακούω μεγαλόπνοα έργα που θα αλλάξουν τον ρου της ιστορίας για τον τόπο μας που μέρα με τη μέρα ρημάζει. Άσε που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι κοκορομαχίες από τηλεοράσεως υποψηφίων που συχνά δεν μπορούν να αρθρώσουν έστω και τα στοιχειώδη ελληνικά που έμαθαν (;) στο σχολείο. Είναι δυνατόν να μην είμαι ενθουσιασμένος με το θέαμα;». Η συζήτηση συνεχίστηκε με αναφορές σε πολλά πρόσωπα που δεν είναι δυνατόν (ούτε πρέπον νομίζω) στην παρούσα φάση να αναφερθούν, για πράξεις και παραλήψεις τους κατά τη διάρκεια της τελευταίας τετραετίας. Σωστές παρατηρήσεις, αν και αιχμηρές για όλους.
Φαντάζομαι ότι οι περισσότεροι ορθώς σκεπτόμενοι συμπολίτες μας έχουν τις ίδιες ή έστω παραπλήσιες παρατηρήσεις να κάνουν για όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Ωστόσο δεν είναι όλοι όσοι αγαπούν τις εκλογές τέτοιοι, ούτε έχουν τα ίδια αγνά κίνητρα.
Ας πάμε σε μια οποιαδήποτε πόλη της αρεσκείας μας. Θα δούμε το ίδιο εντυπωσιακό (αν και χιλιοπαιγμένο) έργο:
Οι περισσότεροι δρόμοι καλύπτονται με νέες ασφαλτοστρώσεις σε κάθε δρόμο ή παραδρόμι
Γίνονται τσιμεντοστρώσεις σε όποιο σημείο ζητήσει κανείς (ιδιαίτερα στα χωριά της περιφέρειας) χωρίς μέτρο, χωρίς σχέδιο, χωρίς σκέψη. Αρκεί ένα τηλεφώνημα και το «αίτημά» σας θα ικανοποιηθεί πάραυτα
Βάζεις τους εργάτες του Δήμου που πριν έβριζες χυδαία, να μαζεύουν μέρα – νύχτα κάθε σκουπιδάκι που βρίσκεται στον δρόμο για να δημιουργήσεις ένα καλό «ίματζ» στην παράταξή σου
Οποιοδήποτε πρόβλημα κι αν αντιμετωπίζει κάποιος, αρκεί ένα τηλεφώνημα στην αρμόδια υπηρεσία του Δήμου (προ ημερών φίλος με ενημέρωσε πως στην περιοχή του αναδυόταν μια απαίσια οσμή προερχόμενη από την αποχέτευση. Με ένα τηλεφώνημα και μάλιστα Σαββατιάτικο!!! ήρθε επί τόπου το ειδικό μηχάνημα του Δήμου που ξεβουλώνει φρεάτια και υπονόμους και τα πάντα λύθηκαν εν τη γενέσει τους)
Προεκλογικά επίσης λύνεται και το οξύ πρόβλημα της ανεργίας· οι κάθε χρώματος υποψήφιοι τάζουν εκτός από τους μυθικούς «λαγούς με πετραχήλια» και πιο «γήινα» πράγματα, όπως μια θεσούλα στον Δήμο (όταν βέβαια εκλεγούν). Ακολουθούν δηλαδή τη λογική του παλιού, αξέχαστου πρωθυπουργού Γεώργιου Παπανδρέου που δεν έπαυε να συμβουλεύει τους πολιτευτές του με τα εξής λόγια: «Από το τάξιμο δεν έπαθε κανείς τίποτα, από το δόσιμο έπαθε»!
Επίσης οι εκλογές είναι μια καλή ευκαιρία για όσους αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα να βρουν μια «ανάσα» στους υποψηφίους. Όποιος περάσει απ’ αυτούς, δε θα βγει χαμένος: κάτι θα «τσιμπήσει» (αν δεν πιστεύετε, κάντε ένα πείραμα. Πάρτε όλους τους υποψήφιους – γνωστούς σας ή όχι, αδιάφορο – και ζητήστε τους δανεικά υπενθυμίζοντάς τους πόσους ψήφους έχετε να διαπραγματευτείτε μαζί τους και μετρήστε πόσοι θα ενδώσουν στον «πειρασμό»)
Επιπλέον η περίοδος αυτή είναι πολύ καλή για να κλείσετε πάσης φύσεως «δουλειές»· Θέλετε ο δικός σας υποψήφιος να φανεί πρώτος και με διαφορά; Δεν έχετε παρά να παραγγείλετε ένα «γκαλοπάκι», και αν εσείς είστε κομμάτι «ντροπαλός», τότε δώστε το σε κάποιον άλλον που σας χρωστά μια «διευκόλυνση» να το προβάλλει κι εσείς σφυρίξτε αδιάφορα όταν δει το φως της δημοσιότητας
Α, ενδιαφέρον έχουν και τα μεγαλύτερα ρουσφέτια στα οποία πιστεύουν οι αφελείς: Μετακινείς έναν εκπαιδευτικό οργανισμό – ας πούμε τα Κ.Ε.Ε. (Κέντρα Εκπαίδευσης Ενηλίκων) – που αριθμούν μερικές εκατοντάδες μαθητές από την πόλη σε ένα οποιοδήποτε χωριό του Δήμου για να δείξεις το ενδιαφέρον σου γι’ αυτό. Βέβαια, δε σε απασχολεί ο τρόπος με τον οποίο οι ενδιαφερόμενοι θα φτάσουν ως το συγκεκριμένο χωριό (Κύριος οίδε κάθε πότε έχει συγκοινωνία το χωριουδάκι), ούτε το αν θα συνεχίσει να υφίσταται μετά από λίγο καιρό εξαιτίας της απόστασης από το κέντρο. Εσύ θα έχει κάνει το «καθήκον» σου: Αποκέντρωσες μία υπηρεσία και την τοποθέτησες στην περιφέρεια. Όχι βέβαια τη δικιά σου, αλλά αυτή που δε σου καίγεται καρφάκι αν θα συνεχίσει να υπάρχει και αύριο!
Αν είσαι πριν τις εκλογές μπορείς να είσαι πλουσιοπάροχος στις παροχές σου. Μήπως τάχατες θα τα βάλεις από την τσέπη σου τα λεφτά που υπόσχεσαι να δώσεις; Άσε που αν ο διάδοχός σου ακυρώσει τις αποφάσεις σου μπορείς να βγεις στα «παραθύρια» και να τον καταγγείλεις! Ας υποθέσουμε πως έχεις μια Δημοτική Επιχείρηση που χρωστάει της …Μιχαλούς. Πώς θα λύσεις το πρόβλημα; Αν ήσουνα νοικοκύρης θα την έλεγχες, θα έβρισκες τα ακριβή της χρέη, θα την ανάγκαζες να περιστείλει τα «λούσα» της γιατί όλοι γνωρίζουμε τι έχουν ανάγκη τα μεταξωτά εσώρουχα, και στη συνέχεια θα έκανες ό,τι καλύτερο για να την κάνεις ανταγωνιστική χωρίς ταυτόχρονα να χάσει την ποιότητά της, ακολουθώντας δηλαδή την «πεπατημένη» πολιτική άλλων ομοειδών επιχειρήσεων αυτού του τύπου. Επειδή συνήθως οι νοικοκυραίοι είναι λίγοι σ’ αυτόν τον τόπο, ως μικρό παιδί σηκώνεις το χαλάκι για να χώσεις από κάτω τα σκουπίδια που μάζεψες. Με άλλα λόγια: Προσφέρεις απλόχερα (από τον προϋπολογισμό του Δήμου, εκεί που πληρώνουν τα κορόιδα δηλαδή) μεγαλύτερα ποσά, ζητώντας ταυτόχρονα από το κράτος να κάνει το ίδιο. Παίρνεις δηλαδή τον καρκινοπαθή, του δίνεις ασπιρίνη και περιμένεις να τον δεις «περδίκι»!
Και τι άλλο μπορεί να σκαρφιστεί ο νεοέλληνας, κανείς δεν έχει τη φαντασία να βρει (εκτός ίσως από τον Ευγένιο Σπαθάρη στον «Καραγκιόζη δήμαρχο»)!
Πάντως, μην ανησυχείτε: στη δική μας πόλη όλ’ αυτά απέχουν πολύ από την πραγματικότητα: οι λακκούβες – παρά τις «φιλότιμες» προσπάθειες του απερχόμενου δημάρχου να τις βουλώσει τις τελευταίες ημέρες – ζουν και βασιλεύουν· στα χωριά μας δεν έχουν τσιμεντοστρωθεί όλοι οι δρόμοι και τα μονοπάτια ακόμα· τα σκουπίδια εξακολουθούν να βασιλεύουν στους δρόμους και στον «προσωρινό» χώρο απόθεσής τους, στη Μαραθόλακκα του Ταϋγέτου· όσα τηλέφωνα κι αν κάνεις, δεν πρόκειται να συγκινηθεί κανείς για τίποτα· οι άνεργοι στην Καλαμάτα θα εξακολουθήσουν να είναι άνεργοι όποιος κι αν εκλεγεί· οι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι είναι όλοι τους «γάτες» και «μυρίζονται» τους απατεώνες από μακριά· τα γκάλοπ που γίνονται από τους διάφορους «γκαλοπατζήδες» είναι υποδείγματα επιστημονικής δουλειάς· στην Καλαμάτα δε γίνονται προεκλογικές μετακινήσεις υπηρεσιών στο «πουθενά» και χωρίς μελέτη· δεν υπάρχει δημοτική επιχείρηση που να χρωστάει σε κανέναν και να αποφασίζεται από τον Δήμο η πλουσιοπάροχη επιχορήγησή του. Όλ’ αυτά γίνονται αλλού. Μακριά, πολύ μακριά…

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Δημοτικές εκλογές 2006:
Πώς αυτή η τετραετία δε θα χαθεί για τον πολιτισμό της Καλαμάτας


Στο προηγούμενο σημείωμά μας είχαμε αναφερθεί στα πολιτιστικά δρώμενα της Καλαμάτας χαρακτηρίζοντάς την κυριολεκτικά χαμένη· Χαμένη επειδή τίποτα σχεδόν από τις προεκλογικές «δεσμεύσεις» του απερχόμενου δημάρχου δεν πραγματοποιήθηκε (χαρακτηριστικό το παράδειγμα του «Μεγάρου Χορού» που αντί να είναι γεγονός μέσα στα δύο πρώτα χρόνια της δημαρχοντίας Κουτσούλη – σύμφωνα με το προεκλογικό του πρόγραμμα – παραμένει υπαίθριος χώρος στάθμευσης για τα αυτοκίνητα και μια διαρκής εστία μόλυνσης για τους περίοικους).
Αν μέναμε όμως μόνο στις κατηγορίες και τους αφορισμούς, τότε θα σήμαινε πως τα λόγια ενός δημοσιογράφου του περασμένου αιώνα, του Σουρή, ισχύουν ως τις μέρες μας (είχε πει πως η ειδοποιός διαφορά μεταξύ ενός κόμματος εξουσίας και ενός αντιπολιτευόμενου, ήταν η αντίθεση σε ό,τι έλεγε το πρώτο. Αυτό αρκούσε, χωρίς να χρειάζεται ανάγκη να έχει κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα). Αποτελεί επομένως επιτακτική ανάγκη η παρουσίαση προτάσεων που θα μπορούσαν να υποβληθούν από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και ύστερα από γόνιμο και δημιουργικό διάλογο (ο οποίος θα πρέπει βεβαίως να καταλήξει κάπου και να είναι εντός ενός ευλόγου χρονικού διαστήματος) να καταλήξουμε σε μια ολοκληρωμένη πολιτική που να αφορά την πολιτιστική δραστηριότητα στην Καλαμάτα και, εννοείται, και σε όλα τα Δημοτικά Διαμερίσματά της και, φυσικά, να είναι μακρόπνοη και να ατενίζει το μέλλον και όχι μόνο το μίζερο παρόν.
Τι χρειάζεται λοιπόν σήμερα η Καλαμάτα στον ευαίσθητο τομέα του πολιτισμού; Η απάντηση είναι δυστυχώς πολύ πιο δύσκολη από μια απλή απαρίθμηση χώρων, εκδηλώσεων, ιδεών κ.λπ. που μπορούν να υλοποιηθούν. Θα πρέπει να δούμε αρχικά τι είναι αυτό που θέλουμε από τον πολιτισμό: πόσο τον υπολογίζουμε ως δύναμη· τι μπορούμε να διαθέσουμε για να υλοποιηθούν στη συνέχεια όσα θα προγραμματίσουμε· με ποιους όρους και υπό ποιες προϋποθέσεις θα λειτουργήσουν οι ως τώρα πολιτιστικές δραστηριότητες του Δήμου. Όλα αυτά δε χωρούν σε δυο αράδες γράμματα που θα βρίσκονται σε ένα προεκλογικό φυλλάδιο που συνήθως κανείς δεν κοιτά και, κυρίως, κανείς δεν πιστεύει! Είναι ανάγκη για ευρύτερη συστράτευση όλων των σκεπτόμενων πολιτών της Καλαμάτας που ασχολούνται με το αντικείμενο και η ευελιξία ως προς τον σχεδιασμό που θα κάνει στο μέλλον εφικτή την υλοποίηση ή αν όχι, την τροποποίηση κάποιων προγραμμάτων. Η μονολιθική σκέψη σχεδόν ποτέ δεν υπήρξε γόνιμη και ουδέποτε δημιουργική.
Πρώτο μέλημά μας πρέπει να είναι ο οικονομικός έλεγχος υπό την έννοια όχι της σκιάς σκανδάλων, αλλά του νοικοκυρέματος. Δεν είναι δυνατόν να συμπεριφερόμαστε στον Δήμο και τους πολίτες ως Οθωμανοί αγάδες στους δυστυχείς ραγιάδες! Πρέπει να δίνουμε λογαριασμό κάθε φορά για το πού πηγαίνει και το τελευταίο ευρώ του σκληρά φορολογούμενου πολίτη και πάντοτε να κάνουμε έναν προέλεγχο για το κατά πόσο αυτά που ήδη κάνουμε ή που σκοπεύουμε να πραγματοποιήσουμε είναι βιώσιμα, σημαντικά και γενικότερα αν αξίζουν τα έξοδα που θα γίνουν γι’ αυτά. Πρώτα λοιπόν νοικοκύρεμα! Θα πρέπει απαραιτήτως να σκεφτόμαστε πως το χρήμα που ανήκει στον λαό και εμείς απλά διαχειριζόμαστε, είναι δικό μας. Και σα δικό μας θα πρέπει να υπολογίζουμε κάθε φορά το πού πηγαίνει και μέχρι πόσο μπορούμε να βάλουμε το χέρι στην τσέπη. Αν οι οικονομικές μας δυνατότητες δεν επαρκούν, τότε θα πρέπει να αλλάζουμε κατεύθυνση. Αυτό άλλωστε απαιτεί και ο κάθε ένας από τους συμπολίτες μας που αγωνίζεται καθημερινά για τον επιούσιο και παρακολουθεί άναυδος πολλές φορές να σκορπίζονται τα χρήματα που δίνει για το καλό της πόλης μας άσκοπα και αναίτια.
Αφού λοιπόν γίνει αυτό το νοικοκύρεμα για το οποίο έγινε λόγος πριν, σειρά θα πρέπει να έχει η καταγραφή των όσων γίνονται ήδη στην πόλη και η αξιολόγησή τους: Δεν είναι δυνατόν για παράδειγμα να δαπανώνται χρήματα σε δραστηριότητες που είτε δεν αποδίδουν, είτε ο λαός της πόλης είναι αδιάφορος γι’ αυτά! Η «μαγική» λέξη είναι μία πλέον: «επανίδρυση». Επανίδρυση σε κάθε Δημοτική Επιχείρηση που ασχολείται με τον πολιτισμό. Μελέτη των δομών και αλλαγή τους εκ θεμελίων αν η λειτουργία τους είναι ζημιογόνος και παρασιτική.
Επόμενη κίνηση του Δήμου θα πρέπει να είναι η αξιοποίηση όλου του έμψυχου δυναμικού του προερχόμενου από τα σπλάχνα αυτών των Δημοτικών Επιχειρήσεων και αξιοποίησή του κατά το δοκούν. Εξηγούμαι: Δεν είναι δυνατόν τόσα χρόνια λειτουργίας του το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ. π.χ. να μην έχει να επιδείξει μερικά έστω ταλέντα από τα σπλάχνα του που να σταδιοδρομούν σε θέατρο ή κινηματογράφο! Και μάλιστα την ίδια στιγμή που παρατηρούμε αυτό τον οργασμό από ερασιτεχνικές θεατρικές ομάδες που διαπρέπουν εντός και εκτός Μεσσηνίας με ελάχιστη έως καθόλου βοήθεια από τον Δήμο ή την Πολιτεία. Παρακολουθώντας παραστάσεις αυτών των σχημάτων (όπου οι συμμετέχοντες σημειωτέον δεν είναι επαγγελματίες, ούτε πληρώνονται για ό,τι κάνουν) διαπίστωσα με μεγάλη μου χαρά πως υπάρχουν πολλοί και ταλαντούχοι ηθοποιοί που έχουν τις ψυχικές δυνάμεις να προσφέρουν στο ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ. με ρόλους σπουδαίους και να αφήσουν εποχή με τις ερμηνείες τους! Το ίδιο προφανώς ισχύει και για τους διάφορους τομείς της Δ.Ε.Π.Α.Κ., του Δημοτικού Ωδείου (είχα παρακολουθήσει σχετικά πρόσφατα τη συναυλία κλασσικής μουσικής της Ευτυχίας Δημητρακοπούλου, που είναι γέννημα – θρέμμα της Καλαμάτας και του συγκεκριμένου Ωδείου και διεθνούς φήμης σοπράνο με συναυλίες σε Ελλάδα και εξωτερικό και απόρησα για το πώς είναι δυνατόν να μην της έχει γίνει ήδη πρόταση να διδάξει στο Ωδείο μας!), της Φιλαρμονικής κ.λπ.
Από τη στιγμή που θα μπει αυτή η περιβόητη τάξη παντού, τότε και μόνο τότε θα πρέπει να σκεφτούμε τι μέλλει γενέσθαι από νέες δραστηριότητες, όπως αυτή του «Μεγάρου Χορού» που σχεδιάζεται εδώ και χρόνια. Πριν την υλοποίησή του (η οποία αναμφίβολα θα ωφελήσει την πόλη) θα πρέπει να μελετήσουμε το κατά πόσο τα χρήματα που θα δαπανηθούν (και τα οποία σημειωτέον μαθαίνω πως είναι ιλιγγιώδη) αξίζουν για αυτό που σκεφτόμαστε να κάνουμε. Έπειτα θα πρέπει να συμπεριλάβουμε και το κόστος συντήρησής του καθώς και μια σειρά από άλλες παραμέτρους, όπως το εάν θα περιλαμβάνει και τους παραδοσιακούς χορούς που ανθούν στην πόλη μας και τονίζουν την ιδιοσυστασία μας ή μόνο τους σύγχρονους χορούς που μια χούφτα γουνοφόρων κυριών του Κολωνακίου «θαυμάζουν» στο Αμφιθέατρο του Κάστρου κάθε καλοκαίρι στο «Φεστιβάλ χορού».
Πρωταρχικός επομένως σκοπός θα πρέπει να είναι η διατήρηση των υπαρχουσών δομών (βελτιωμένων φυσικά και αποδοτικών) και ύστερα οι σκέψεις για κάτι νέο.
Οπωσδήποτε αυτές οι δραστηριότητες είναι επιτακτική ανάγκη να διακτινιστούν σε κάθε γειτονιά της πόλης και σε κάθε χωριό του Δήμου και να μη μένουν κτήμα των ολίγων προνομιούχων. Γιατί ο πολιτισμός είναι έργο που πρέπει να απευθύνεται όχι μόνο στους λίγους που έχουν την οικονομική δυνατότητα να τον παρακολουθούν, αλλά πρωτίστως στον απλό λαό που αγωνίζεται καθημερινά στον στίβο της ζωής για να κάνει την καθημερινότητά του καλύτερη, ομορφότερη, πιο δυναμική.
Οι άνθρωποι που θα ασχοληθούν με τον Δήμο θα πρέπει να έχουν στον νου τους τον τρόπο οργάνωσης μιας αθλητικής ομάδας: Μόλις κάποιος γίνεται πρόεδρός της την ελέγχει οικονομικά, με τα χρήματα που διαθέτει βρίσκει τον σωστό προπονητή, αξιοποιεί τους υπάρχοντες παίχτες, δημιουργεί αν δεν υπάρχουν ήδη τις δομές για το πλάσιμο νέων ταλαντούχων αθλητών που να προέρχονται από τον Σύλλογο, αγοράζει με φειδώ νέους παίχτες που να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες που παρουσιάζονται, και μόνο τότε μπορεί να απευθυνθεί στους φιλάθλους της ομάδας και να τους καλέσει να τον στηρίξουν.
Και στον πολιτισμό μπορούμε να λειτουργήσουμε κατ’ αυτόν τον τρόπο. Τον δρόμο άλλωστε μας τον δείχνουν οι επιτυχίες των ομάδων μας που διαπρέπουν σε όλα τα αθλήματα στον κόσμο. Φτάνει μόνο να το θέλουμε. Αλήθεια, το θέλουμε;

ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΟΙ: ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ

Παλαιστίνιοι: Ένας λαός σε κίνδυνο!

Τις τελευταίες ημέρες είμαστε μάρτυρες – μέσω των τηλεοπτικών δεκτών – μιας φοβερής σύγκρουσης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής· Από τη μια οι Παλαιστίνοι και από την άλλη οι Ισραηλινοί, συνθέτουν έναν γρίφο για γερούς «παίχτες». Μία απαγωγή ενός ισραηλινού στρατιώτη αρκούσε για να ανάψει το φυτίλι που σιγόκαιγε εδώ και καιρό στην περιοχή. Η αντίδραση των Ισραηλινών ακραία και χαρακτηριστική του πώς αντιλαμβάνονται την κατάσταση: εισέβαλαν στη Λωρίδα της Γάζας, βομβάρδισαν αδιακρίτως στόχους χωρίς να φείδονται νεκρών ή τραυματιών από πλευράς Παλαιστινίων, επέδραμαν αεροπορικώς πάνω μια άλλη χώρα απλά και μόνο για εκφοβισμό (Συρία) και ο κόσμος παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις μη μπορώντας να ψελλίσει ούτε μια κουβέντα για όσα συμβαίνουν.
Διαβάζουμε στον Τύπο: «Ακραία μέσα για την απελευθέρωση του Ισραηλινού στρατιώτη που κρατείται από Παλαιστίνιους μαχητές από την περασμένη Κυριακή, δηλώνει ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Εχούντ Ολμέρτ, ενώ οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις εισέβαλαν στη Λωρίδα της Γάζας από χθες τα ξημερώματα. Χωρίζοντας την περιοχή στα δύο και ανατινάζοντας τρεις γέφυρες, ο ισραηλινός στρατός άφησε το 65% της Γάζας χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα μετά τον βομβαρδισμό του κεντρικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής, ενώ χθες το απόγευμα το πυροβολικό άνοιξε πυρ εναντίον στόχων στο ανατολικό τμήμα της πόλης της Γάζας…Ο Ισραηλινός υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας, Αβί Ντίχτερ, απείλησε και με επιθέσεις στη Συρία όπου βρίσκεται η ηγεσία της Χαμάς και της Τζιχάντ. “…Μεταδώσαμε διευκρινήσεις και προειδοποιήσεις στους Σύρους…αλλά εκείνοι επέλεξαν να μην κάνουν τίποτα. Αυτό δίνει λοιπόν στο Ισραήλ λευκή επιταγή να πλήξει αυτούς τους δολοφόνους” πρόσθεσε» (εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Πέμπτη 29 Ιουνίου 2006).
Πόσο εύκολα ξεχνάει ο άνθρωπος! Αυτοί, οι απόγονοι των ανθρώπων που η ανθρωπότητα είχε συγκλονιστεί από τις συμφορές που τους βρήκαν κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, κάνουν ό,τι οι ίδιοι είχαν πάθει σε άλλους. Ο Δαβίδ εναντίον του Γολιάθ, όπως είχαμε μάθει από τα σχολικά βιβλία· Μόνο που ο Γολιάθ τώρα είναι Εβραίος και είναι παντοδύναμος οικονομικά και πολιτικά!
Η ίδια εφημερίδα που παρουσιάσαμε νωρίτερα, φιλοξενεί και ένα εξαιρετικό άρθρο του Νασίμ Αλατράς, που έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Όταν η “ζωή των Ισραηλινών είναι πιο σημαντική από αυτή των κατοίκων της Γάζας”». Από αυτό σκόπιμο κρίνουμε να παραθέσουμε ορισμένα αποσπάσματα που επισημαίνουν με ακρίβεια εκατοστού την καρδιά του προβλήματος. Γράφει λοιπόν: «Στον πολιτισμένο κόσμο λένε πως όταν ένας πολιτικός λερώνει το χέρι του με αίμα, τελειώνει. Αυτό στο Ισραήλ, που εδώ και δεκαετίες επικαλείται ότι ανήκει στον πολιτισμένο κόσμο, όχι μόνο δεν ισχύει αλλά θεωρείται βάφτιση το να λερώνει ένας νέος πολιτικός το χέρι του με αίμα Παλαιστινίων. Ειδάλλως η πολιτική καριέρα του σταματά. Στο Ισραήλ η βάφτιση αυτή ονομάζεται στοχευμένη δολοφονία ή βομβαρδισμός “ακριβείας”». Πραγματικά συγκλονιστικές παρατηρήσεις που σοκάρουν κάθε πολιτισμένο άνθρωπο. Τα συγκλονιστικότερα όμως έρχονται στη συνέχεια: «Ο νέος υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Αμίρα Περέτζ…κατάφερε να σκοτώσει από τη μέρα που ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας πάνω από 70 Παλαιστινίους, από τους οποίους οι 12 ήταν παιδιά»! Φοβερή διαπίστωση που αφήνει άφωνο κάθε καλοπροαίρετο άνθρωπο.
Έχω διαβάσει πολλούς αναλυτές που έχουν προσπαθήσει να εξηγήσουν τους λόγους που οδηγούν τον λαό αυτό σε μια τέτοια απάνθρωπη συμπεριφορά, αλλά ομολογώ πως κανείς τους δεν κατάφερε να με πείσει, εκτός από τον Αλατράς: «Η υποκρισία του – του υπουργού Άμυνας του Ισραήλ – φάνηκε από τα ψέματα που έλεγε για τη σφαγή στην παραλία της Γάζας και από την άρνησή του να συσταθεί από τον Ο.Η.Ε. διεθνής επιτροπή ερευνών. Γιατί μια τέτοια έρευνα ίσως θα οδηγούσε όλη την κλίκα των δολοφόνων στρατηγών του ισραηλινού υπουργείου στο δικαστήριο των εγκληματιών πολέμου. Το Ισραήλ βέβαια κατάφερνε εδώ και δεκαετίες να κρύβεται πίσω από τις Η.Π.Α. και το δικαίωμά του για βέτο. Το Ισραήλ ακόμα πιστεύει ότι η δύναμη φέρνει τη λύση…Το θράσος του “δολοφόνου των παιδιών” Ολμέρτ, φτάνει στο σημείο να δηλώνει ότι η “ζωή των Ισραηλινών είναι πιο σημαντική από αυτή των κατοίκων της Γάζας”». Η λογική της εκλεκτής φυλής, την οποία εκφράζει και εκπροσωπεί ο σημερινός πρωθυπουργός του Ισραήλ Ολμέρτ, θυμίζει άλλες εποχές, και δικαιωματικά μπορεί να φέρει στον νου μας παρόμοιες δηλώσεις του Αδόλφου Χίτλερ, τον οποίο βολικά κατατάξαμε στους ημιπαράφρονες μετά τον μεγάλο πόλεμο και «καθαρίσαμε» εμείς οι «λογικοί».
Ωστόσο ο αρθρογράφος δε σταματάει εδώ· συνεχίζει δίνοντας μας και το στίγμα της παγκόσμιας υποτίθεται κοινότητας και της δήθεν δράσης της: «Το μάτι του αναγνώστη των καθημερινών τηλεγραφημάτων όλων των πρακτορείων που έρχονται από τη Δυτική Όχθη πάντα πέφτει στις δεκάδες επιχειρήσεις του ισραηλινού στρατού για εκτέλεση και σύλληψη ανταρτών και πολιτών μέσα στα κατεχόμενα εδάφη, στις καθημερινές στοχευμένες δολοφονίες μέσω των Απάτσι. Όλα αυτά, χωρίς βέβαια να σηκωθεί ούτε μία τρίχα από το γερασμένο και κουρασμένο σώμα της διεθνούς κοινότητας…Η διεθνής κοινότητα τώρα ασχολείται με έναν Εβραίο στρατιώτη που συνέλαβαν Παλαιστίνιοι αντάρτες σε μια ένοπλη επίθεση και όχι με τους 10.000 Παλαιστίνιους κρατουμένους. Αυτή είναι η διεθνής κοινότητα. Ασχολείται με έναν γιατί είναι ανίκανη να ασχολείται με 10.000. Ασχολείται με έναν Εβραίο στρατιώτη και όχι με τους 500 ανήλικα παιδιά και Παλαιστίνιες γυναίκες στις ισραηλινές φυλακές. Με τους 200.000 παράνομους Εβραίους αποίκους, με την παραμονή τους στη Δυτική Όχθη και όχι με το δικαίωμα επιστροφής των 4.000.000 Παλαιστινίων προσφύγων, ούτε σε ηθικό επίπεδο μα ούτε σε πρακτικό. Αυτή είναι η μοίρα της διεθνούς κοινότητας; Να ασχολείται με τις ρουκέτες των Παλαιστινίων και όχι με τα πυρηνικά, τα φονικά Απάτσι και F 16; Εκεί έφτασε η κατάρρευση της ηθικής στην πολιτική, στο σημείο να ασχολείται η διεθνής κοινότητα με την ασφάλεια του Ισραήλ και όχι με το δικαίωμα των Παλαιστινίων σε μια πατρίδα του 22% της δικής τους κλεμμένης πατρίδας. Αυτή είναι η διεθνής κοινότητα. Ασχολείται με τις μικρές συνωμοσίες και όχι με τις μεγάλες δίκαιες εξεγέρσεις».
Τι μπορεί κανείς να ψελλίσει για να δικαιολογηθεί για την εντυπωσιακή αδράνεια του κόσμου ολόκληρου για όσα συμβαίνουν εκεί πέρα; Τι κάνουμε εμείς ως Έλληνες, που έχουμε νιώσει – και εξακολουθούμε να νιώθουμε στην Κύπρο, στην Πόλη, στη Βόρειο Ήπειρο κ.α. – τις αδικίες και την αδιαφορία των «Μεγάλων» και «Δυνατών» του κόσμου τούτου;
Θα αντιτείνει κανείς πως είμαστε μικροί, μια απειροελάχιστη κουκίδα μέσα στον χάρτη και δεν μπορούμε να σηκώσουμε το κεφάλι στους ισχυρούς της γης. Ίσως να ’χουν δίκιο. Υπάρχει όμως κάτι που μπορούμε να κάνουμε άμεσα: Τις επόμενες ημέρες θα φιλοξενούνται στον τόπο μας (αν καταφέρουν πρώτον να επιζήσουν και δεύτερον αν καταφέρουν να έρθουν ως εδώ) 55 περίπου παιδιά από την πολύπαθη Παλαιστίνη. Θα παραμείνουν για αρκετές ημέρες στις εγκαταστάσεις των κατασκηνώσεων της Αγίας Μαρίνας στον Ταΰγετο. Η πρωτοβουλία ανήκει σε μια ομάδα πραγματικά δραστήριων και καθ’ όλα άξιων ανθρώπων – συμπολιτών μας που αποδεικνύουν με τη δράση τους πως η ανθρωπιά δεν πέθανε σ’ αυτόν τον τόπο. Νωρίτερα είχαν καταφέρει να φιλοξενήσουν στον ίδιο χώρο 40 περίπου παιδιά από την επίσης πολύπαθη Σερβία (τα περισσότερα Σερβόπουλα από τη Βοσνία, άλλο ορφανό χωρίς τον έναν ή και τους δύο γονείς, άλλο χωρίς το ένα πόδι…) που κι αυτή δοκιμάστηκε άγρια από τον πόλεμο που προκάλεσαν στην περιοχή μας οι Η.Π.Α.νθρωποι της «πολιτισμένης» Δύσης.
Για οποιαδήποτε βοήθεια, μπορεί κανείς να επικοινωνήσει με την κ. Διπλάρη στο τηλ. 2721020212 και με την κ. Μ. Ιακώβου στο τηλ. 2721022448. Νομίζω ότι αξίζει να συνδράμουμε με όλες μας τις δυνάμεις σε αυτή την ωραία πρωτοβουλία!

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ - ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821

Με αφορμή μια επέτειο…


Ας πάμε νοερά στα 1461· Η Πόλη, η Κων/πολη, έχει πέσει εδώ και 8 χρόνια στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων και τίποτα το ενθαρρυντικό δε διαφαίνεται στον ορίζοντα. Αντίθετα, η ηττοπάθεια έχει καταλάβει μια από τις τελευταίες νησίδες αντίστασης των Ελλήνων, την Πελοπόννησο. Εδώ, με επίκεντρο τη φημισμένη καστροπολιτεία του Μιστρά, ζει και ανθεί ένα κομμάτι του Ελληνισμού ελεύθερο και δημιουργικό. Μια επίσκεψη στην ερειπωμένη πολιτεία που δεσπόζει στους πρόποδες του λακωνικού Ταϋγέτου, αρκεί για να διαπιστώσει κανείς του λόγου το αληθές· Κτίσματα πλασμένα με μεράκι και φαντασία, τοιχογραφίες στους ναούς που συνιστούν ένα νέο καλλιτεχνικό ρεύμα για την εποχή (την ονομαζόμενη στην ιστορία της Τέχνης «Παλαιολόγεια Τέχνη»), λόγιοι όπως ο Πλήθων ο Γεμιστός που ανανεώνουν τη φιλοσοφική σκέψη κ.ο.κ.
Την ίδια ωστόσο εποχή της ακμής των γραμμάτων και των τεχνών, τα πράγματα δεν είναι το ίδιο ανθηρά και πολιτικά: Ο Μιστράς κυβερνιέται από τα αδέρφια του τελευταίου αυτοκράτορα της υπερχιλιόχρονης αυτοκρατορίας των Ρωμαίων (την οποία συμβατικά, ή μάλλον ασύμβατα αποκαλούμε σήμερα Βυζάντιο) τον Δημήτριο – που θα φύγει από τη ζωή ως μοναχός Δαυΐδ το 1470 στο Διδυμότειχο – και τον Θωμά – οι οποίοι περιμένουν όπως οι Συγκλητικοί του Καβάφη στο «Περιμένοντας τους βαρβάρους» να παραδώσουν τον τόπο τους στον Τούρκο. Κατά τραγική συγκυρία, αυτό θα γίνει την ίδια ημερομηνία που έγινε και η Άλωση της Πόλης: στις 29 Μαΐου.
Από τότε αρχίζει μια μακρά περίοδος σκληρής δουλείας και δοκιμασίας όχι μόνο για τον Ελληνισμό, αλλά και για όλους τους βαλκανικούς λαούς.
Όσο σκληρή όμως κι αν είναι αυτή η περίοδος, δεν μπορεί να συγκριθεί με την κατοχή περιοχών από τους Δυτικούς «χριστιανούς»· Στα μέρη που κατακτούν οι Οθωμανοί διατηρούν εν πολλοίς τη διάρθρωση της κοινωνίας που υφίστατο ως τότε, αναθέτοντας τη διοίκηση των ραγιάδων (=re aya, δηλαδή των φόρου υποτελών) Ρωμιών στον κλήρο και την επίσημη Εκκλησία (από τότε έχουν αυτή τη «σύζευξη» Εκκλησίας και Κράτους που μας ταλανίζει ως τις μέρες μας, με τους επισκόπους να οικειοποιούνται κι αυτές τις στολές των δεσποτών – των τοπικών δηλαδή πολιτικών αρχόντων – και έκτοτε να αυτοαποκαλούνται δεσπότες). Αντίθετα όπου κυριαρχούν οι Δυτικοί (Κρήτη, Επτάνησα, Μεθώνη, Κορώνη κ.α.) η πρώτη τους κίνηση είναι να εκδιώξουν τον κλήρο (ιδίως τον ανώτερο) και να προσπαθήσουν παντί τρόπω να εκλατινίσουν τους Ρωμιούς. Σχηματικά θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τη βία και την τρομοκρατία που ασκούσαν οι Τούρκοι ως σωματική, ενώ των Δυτικών ως ψυχολογική.
Οι Τούρκοι, όσο κι αν τα εθνικά μας στερεότυπα δε μας το επιτρέπουν να το παραδεχτούμε, ήταν σε γενικές γραμμές σχετικά ήπιοι· ενδιαφέρονταν μόνο για τον παρά, το χρήμα. Όταν δωροδοκούνταν, όταν έπαιρναν το «μπαξίς», τίποτα δεν τάραζε τη μακαριότητά τους. Σε αυτό συνέτεινε και το γεγονός ότι η θρησκευτική τους πίστη, το Ισλάμ, προδιέθετε τους πιστούς μουσουλμάνους να δείχνουν ανεκτικότητα προς τους λεγόμενους «λαούς της Βίβλου», τους χριστιανούς δηλαδή και τους Εβραίους. Φυσικά δεν έλειψαν και οι ακρότητες, οι οποίες τις περισσότερες όμως φορές έλαβαν χώρα στην πρώτη περίοδο της κατάκτησης, και συνήθως είχαν κάποια αφορμή (μια επαναστατική ενέργεια από πλευράς των υπόδουλων Ρωμιών για παράδειγμα).
Όσον αφορά τώρα την εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων, εδώ το τοπίο είναι πραγματικά θολό· Υπάρχουν δύο πλευρές οι οποίες υποστηρίζουν εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις: η μία, πιστή στον ζωγραφικό πίνακα του Λύτρα, αλλά και στις παραδόσεις κάθε τόπο που μιλούν για «κρυφά σχολειά», υπερτονίζει τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην ανάσταση του Γένους και κατακεραυνώνει την άλλη πλευρά, η οποία αρνείται να αποδεχτεί κάτι τέτοιο, γιατί όπως υποστηρίζει δεν ήταν ανάγκη να δημιουργηθούν «κρυφά σχολειά», αφού υπήρχαν φανερά, με την έγκριση μάλιστα των οθωμανικών τοπικών αρχών. Η αλήθεια φαίνεται να βρίσκεται περίπου στη μέση· «Κρυφά σχολειά» με την έννοια που τα θέλουν οι μεν υπέρμαχοι της ύπαρξής τους, μάλλον δεν υπήρξαν, τουλάχιστον σε όλη την περίοδο της δουλείας. Οι Τούρκοι αγράμματοι και απολίτιστοι καθώς ήταν, δεν είχαν πιθανώς κανένα πρόβλημα για το εάν θα λειτουργούσε ένα σχολείο κάπου, αρκεί να είχαν πριν λάβει ένα γερό «μπαξίς» για να δώσουν την τυπική συγκατάθεσή τους. Άλλωστε ας μην ξεχνάμε τις μεγάλες σχολές που λειτουργούσαν επισήμως, με άδεια των Οθωμανών κατακτητών, όπως αυτή της Δημητσάνας στην Πελοπόννησο που προσέφεραν ανώτερη μόρφωση. Το να φτάνουμε όμως στο σημείο να αρνούμαστε μαρτυρίες που μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πράγματι, σε περιόδους δύσκολες για τον Ελληνισμό (όταν γίνονταν οι ουκ ολίγες επαναστάσεις των υπόδουλων Ρωμιών ή οι επιθέσεις εναντίον των Τούρκων από τη Δύση) οι Τούρκοι για λόγους αντεκδίκησης ή «φρονηματισμού» των ραγιάδων, έκλειναν τα σχολεία και έτσι αυτά λειτουργούσαν πράγματι υπό τις συνθήκες που όλοι γνωρίζουμε από το γνωστό παιδικό τραγουδάκι «Φεγγαράκι μου λαμπρό…».
Μόλις οι Τούρκοι έπαψαν να είναι οι γνωστές πολεμικές ορδές που κατατρόμαζαν ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, όταν δηλαδή υποχρεώθηκαν να σταματήσουν μπροστά από τα τείχη της Βιέννης, τότε άρχισε και η παρακμή τους. Θύμιζαν περισσότερο πρώην αθλητές, οι οποίοι μόλις αναγκάζονται να σταματήσουν για διάφορους λόγους τον αθλητισμό γίνονται τρυφηλοί, μαλθακοί και σε λίγο καιρό δε θυμίζουν σε τίποτα τον παλιό καλό τους εαυτό. Το ίδιο έπαθαν και οι Τούρκοι· Αυτοί οι άγριοι που ήρθαν από τις στέπες της Ανατολής, οι σπαχήδες (καβαλάρηδες πολεμιστές), προτίμησαν πλέον τον ναργιλέ, το κομπολόι, τον καφέ και τη ρακή από τον πόλεμο. Η παροιμιώδης μαλθακότητα της Ανατολής έκανε πάλι το θαύμα της!
Όταν άρχισαν να οργανώνουν το κράτος τους πλέον, διάλεξαν – όπως ήταν φυσικό – τα πεδινά και εύφορα εδάφη για λογαριασμό τους, αφήνοντας τα υπόλοιπα στους ραγιάδες. Αυτός ήταν και ο κύριος λόγος για τον οποίο τα βουνά της πατρίδας μας έσφυζαν εκείνη την περίοδο από ζωή· Ήταν φωλιές ανυπότακτων Ρωμιών, που δεν μπορούσαν να ανεχτούν άλλο την τυραννία των εχθρών. Ο Ταΰγετος, υπήρξε μια τέτοια φωλιά, από τις σημαντικότερες μάλιστα. Είτε κοιτάξει κανείς από τη νότια πλευρά του, την περιοχή της Μάνης, είτε τη βορειοδυτική του, την περιοχή της σημερινής Αλαγονίας, θα βρει ηρωικές μορφές που έλαμψαν κατά τη διάρκεια της δουλείας στον αγώνα για ελευθερία. Μάλιστα, για να θυμηθώ τα λόγια ενός μανιάτη συναδέλφου, οι Μανιάτες όταν ξεσηκώθηκαν για τελευταία φορά εναντίον της σουλτανικής τυραννίας το 1821, δεν είχαν ως σύνθημα στη σημαία τους το γνωστό «Ελευθερία ή θάνατος», αλλά το «Νίκη ή θάνατος» και το σπαρτιάτικο «ταν ή επί τας», επειδή ζούσαν ήδη ελεύθεροι. Το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν η νίκη κατά του εχθρού!
Η δουλεία ασφαλώς δεν ήταν δυνατό να γίνει δεκτή από όλους. Κάποιοι, λίγοι πάντοτε, έφευγαν για το βουνό, όπου συγκροτούσαν ανταρτικά σώματα που πολεμούσαν για την ελευθερία της πατρίδας. Είναι χαρακτηριστική η φράση του Κολοκοτρώνη, ο οποίος στα απομνημονεύματά του γράφει: «Εμείς…ποτέ συμβιβασμόν δεν εκάμαμεν με τους Τούρκους. Άλλους έκοψε, άλλους εσκλάβωσε με το σπαθί και άλλοι, καθώς εμείς, εζούσαμε ελεύθεροι από γενεά σε γενεά. Ο βασιλεύς μας εσκοτώθη, καμμία συνθήκη δεν έκαμε, η φρουρά του είχε παντοτεινόν πόλεμον με τους Τούρκους και δυο φρούρια ήταν πάντοτε ανυπότακτα…Η φρουρά του βασιλέως μας είναι οι λεγόμενοι Κλέφται, τα φρούρια η Μάνη και το Σούλι και τα βουνά»!
Η επανάσταση λοιπόν του 1821, μόνο κεραυνός εν αιθρία δεν υπήρξε. Ήταν μια άριστα οργανωμένη επιχείρηση, που πέτυχε όχι γιατί ευνοήθηκε από τις συγκυρίες της εποχής, αλλά κυρίως επειδή οι ίδιοι οι Έλληνες πήραν την κατάσταση στα χέρια τους, έκοψαν τους δεσμούς που τους συνέδεαν με τους δυνατούς εκείνης της εποχής από τους οποίους ήλπιζαν πως θα λάβουν ενίσχυση, και οργανώθηκαν μόνοι, αποφασισμένοι για όλα: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ» ήταν το σύνθημά τους, μην το ξεχνάμε. Αλλά στο θέμα θα επανέλθουμε και στο επόμενο σημείωμά μας.

Υ.Γ.: Την Κυριακή που μας πέρασε, βρέθηκα στην ιστορική μονή Μαρδακίου, στην περιοχή της Αλαγονίας όπου οι ντόπιοι κάτοικοι εόρτασαν την επέτειο της συγκέντρωσης των οπλαρχηγών και των οπλισμένων Αλαγονίων που στις 23 Μαρτίου απελευθέρωσαν την πόλη της Καλαμάτας. Με λύπη αλλά και αγανάκτηση διαπίστωσα πως η κεραμοσκεπή του καθολικού μιας τόσο σπουδαίας (καλλιτεχνικά και ιστορικά) μονής ήταν κυριολεκτικά διαλυμένη, με αποτέλεσμα να έχουν νοτίσει οι τοιχογραφίες στο εσωτερικό (είχαν πρασινίσει) και να κινδυνεύουν με αποκόλληση! Η παροιμιώδης αδιαφορία των αρμοδίων αρχών δυστυχώς έχει βάλει και εδώ τη σφραγίδα της. Μήπως όμως ήρθε η ώρα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας; Δηλαδή, επειδή η μόνιμη επωδός των αρμοδίων υπηρεσιών είναι η έλλειψη χρημάτων, αναρωτιέμαι εάν οι κάτοικοι όλης της Αλαγονίας έκαναν έναν έρανο για τη συγκέντρωση του απαραίτητου ποσού σχετικά με την αντικατάσταση της κεραμοσκεπής αλλά και παρεμβάσεων ήπιου χαρακτήρα στο εσωτερικό του ναού σε συνεργασία με την αρχαιολογική υπηρεσία πάντοτε (αγορά ψαλτηρίου, στασιδιών, παγκαριού κ.λπ.) η κατάσταση θα ήταν πολύ καλύτερη.
Στην ανικανότητα και την παραλυσία του κράτους, ας απαντήσουμε με τη συλλογική και ανιδιοτελή προσφορά στον τόπο μας. Ας μην τα περιμένουμε όλα από το κράτος! Οι Αλαγόνιοι έχουν τον λόγο.